KÜTÜPHANE | EKONOMI-POLITIK

BEŞİNCİ BÖLÜM
ARTI-DEĞERİN KARA DÖNÜŞMESİ VE ÇEŞİTLİ
SÖMÜRÜCÜ GRUPLAR ARASINDA DAĞILIMI


1- SERMAYENİN FARKLI ŞEKİLLERE GİRMESİ

     
      Daha önceki bölümlerde">

KÜTÜPHANE | EKONOMI-POLITIK

BEŞİNCİ BÖLÜM
ARTI-DEĞERİN KARA DÖNÜŞMESİ VE ÇEŞİTLİ
SÖMÜRÜCÜ GRUPLAR ARASINDA DAĞILIMI


1- SERMAYENİN FARKLI ŞEKİLLERE GİRMESİ

     
      Daha önceki bölümlerde, proletarya ile sanayi burjuvazisi arasındaki ilişkileri irdelemiştik. Öteki sömürücü gruplar olan ticari burjuvazinin, bankacıların, tarım kapitalistlerinin, büyük toprak sahiplerinin de bulunduğu olgusunu hesaba katmamıştık. Bunların tümü de işçi sınıfının sömürülmesine katılırlar ve işçiler tarafından yaratılan artı-değeri kendi aralarında paylaşırlar. Burjuvaziyi, birbirinden farklı gruplara bölen nedenler de, aynı kapitalist üretim koşullarında aranmalıdır.
     

Sermaye Hareketi

     
      Sermaye, devamlı hareket halindedir. Hareketin durması ya da yavaşlaması, kapitaliste giden artı-değerin azalması [sayfa 119] ya da tamamen yokolması demektir.
      Kendi evrimi sırasında sermaye, birçok aşamalardan geçer ve farklı şekiller alır.
      Birinci aşamada
, sermaye, para şeklinde dolaşım alanında görev yapar. Kapitalist, bu para ile, kapitalist üretim sürecini hazırlayan üretim araçları ve emek-gücü satın alır. Bu aşamada sermaye hareketi, aşağıdaki formülle gösterilebilir.
     
      P--M (E--Üa)
     
      (P-para, M-meta, E-emek-gücü, Üa üretim araçları.)
      Böylece, sermaye, birinci aşamada para şeklinden bir başka şekle, üretici sermaye şekline geçer.
      İkinci aşamada
, sermaye, üretim alanında görev yapar. Burada, ücretli işçilerle üretim araçlarının birleştiği görülür. İşçilerin emeği, artı-değer dahil, yeni bir değer içeren, yeni metalar üretir. Bu aşamada sermayenin hareketi şu formülle ifade edilir:
     
      M (E--Üa) Ü ... M'
     
      Böylece, bu aşamada, sermaye, üretici şeklinden meta şekline geçer.
      Üçüncü aşamada
, sermaye, dolaşım alanında, yeniden görev yapar. Burada, üretilmiş metalar paraya çevrilir. Ticari sermaye, para-sermayeye dönüşür. Bu aşamada sermayenin hareketi şu şekilde gösterilir:
     
      M'--P'
     
      Böylece hareketine para şeklinde başlayan sermaye yeniden para şekline döner. Ama kapitalist, ilk yatırdığı sermayeden [sayfa 120] daha fazla para alır.
      Sermayenin hareketi şu formülle gösterilebilir:
     
      P--M (E--Üa) ... Ü ... M' ... P'
     
      Sermayenin bu hareketi, yani sermayenin ardarda bir şekilden ötekine dönmesi ve üç aşamadan geçmesi, sermayenin devri (rotation) adını alır.
      Sermayenin devri, iki dolaşım ve bir üretim aşamasına bölünür. Bundan dolayı, kapitalist yeniden-üretim, dolaşım süreci ile üretim sürecinin bağlanmasını gösterir. Bununla birlikte, üretim ile dolaşım her ne kadar bir bütün oluşturursa da, kesin rol üretimdedir. Çünkü, artı-değer, açık olarak, üretimde yaratılmıştır.
     

Farklı Sermaye Şekilleri ve Kapitalist Gruplar

     
      Sanayi sermayesinin devri içinde geçirdiği üç aşamaya üç sermaye şekli tekabül eder: para şekli, üretken şekli ve meta şekli. Kapitalizm geliştikçe sermayenin her türü de kendi kişiliğini buldu. Ticaret ve kredi alanlarında bağımsız şekilde görev yapmaya başlayan ticari sermaye ve ikraz sermayesi, üretime bağlanan sermayeden ayrıldı. Sermayenin bu farklı şekilleri, burjuvazinin farklı gruplarına tekabül eder: sanayiciler, tüccarlar, bankacılar.
      Sanayici kapitalistlerin görevi, doğrudan doğruya işçi sınıfının artı-emeğini, artı-değeri kendine maletmekten ibarettir. Tüccar kapitalistlerin görevi, meta-sermayeyi, para-sermayeye çevirmekten ibarettir. İkrazcı kapitalistlerin görevi, para-sermayeyi toplamaktan ve gerekli yere yatırmaktan ibarettir. Her kapitalist grup, işçi sınıfının yaratmış olduğu artı-değerden payını alır. [sayfa 121] (Burada belirtilen burjuva gruplarından ayrı olarak tarım kapitalistleri de vardır. İlke olarak, bunları, sanayi kapitalistlerinden farklı bir grup olarak almaya gerek yoktur.)
      Bu grup kapitalistlere paralel olarak, sömürücü sınıfa dahil bir başka grup daha vardır: bunlar, toprak sahipleridir. En önemli üretim araçlarından biri olan toprağın sahibi olduklarından, bunlar, kapitalist toplum içinde özel bir yer tutarlar. Bunlar da artı-değerin toplam kitlesinden kendi paylarını alırlar.
      Toplumsal sermayenin, bağımsız sermayeler olarak, sanayici, tüccar ve ikraz sermayesi olarak farklı bölümlerde özelleştirilmesi ve büyük toprak sahiplerinin varlığı, sömürücüler arasında, artı-değere sahip çıkma uğruna aşırı bir rekabete neden olmaktadır. Her kapitalist tarafından sahip çıkılan artı-değer, kâr şeklini alır. Sanayici kapitalistler sanayici kârı, tüccarlar ticari kâr, bankacılar faiz, büyük toprak sahipleri de toprak rantı alırlar.
      2.  
Ortalama kâr ve kâr oranı
         Üretim giderleri ve kâr
         Ortalama kâr oranının oluşumu ve üretim fiyatı
         Kâr oranının düşme eğilimi
3.   Ticari kâr
         Sanayi sermayesi ve ticari sermaye
         Ticari kârın kaynağı
         Dolaşım harcamaları
         Kapitalist ticaretin şekilleri. Dış ticaret
4.   İkraz sermayesi. Hisse senetli ortaklıklar
         İkraz sermayesi ve faiz
         Kapitalist kredi. Banka ve bankacı kârı
         Hisse senetli ortaklık
5.   Toprak rantı ve kapitalist düzende toprak ilişkileri
         Kapitalist toprak rantı
         Diferansiyel (farklılık) rantı
         Mutlak rant. Toprağın fiyatı
         Tarımda kapitalist gelişmenin ayırdedici nitelikleri
         Toprağın ve toprak rantının uluslaştırılması