KÜTÜPHANE | LENIN | Burjuva Demokrasisi ve Proletarya Diktatörlüğü

Açıklayıcı Notlar

[1*] "Proletarya ve Köylülüğün Devrimci Demokratik Diktatörlüğü" başlıklı yazi">

KÜTÜPHANE | LENIN | Burjuva Demokrasisi ve Proletarya Diktatörlüğü

Açıklayıcı Notlar

[1*] "Proletarya ve Köylülüğün Devrimci Demokratik Diktatörlüğü" başlıklı yazi, RSDİP Kafkas Birliği komitesi tarafından Gürcü, Rus ve Ermeni dillerinde broşür olarak da yayınlanmıştır.
[2*] Amsterdam Kongresi, II. Enternasyonalin Amsterdam sosyalist kongresi, 14-20 Ağustos 1904'te toplandı. Gündemde şu sorunlar vardı: 1) uluslararası sosyalist taktik kuralları; 2) sömürge siyaseti; 3) genel grev; 4) sosyalist siyaset ve işçi sigortası; 5) tröstler ve işsizlik, vb.
      Lenin'in sözkonusu ettiği birinci noktaya ilişkin karar, sosyal-demokrasinin "burjuva toplum çerçevesinde hükümete katılma niyeti beslemeyeceği"ni belirtir. Bununla birlikte, sosyal-demokrat partilerin sağcı önderleri, Amsterdam kongre kararına karşın, burjuva devlet ve burjuva egemenliğinin sürdürülüp pekiştirilmesini gözeten bir siyaset izleyerek, burjuva hükümetlere katılmışlardır ve katılmaya devam ederler.
[3*] D. I. Ilovayski (1832-1920), tarih elkitapları yazarı bir Rus tarihçisi.
[4*] Parlamenter alıklık (crétinisme parlamentaire), Lenin, oportünistlerin, parlamenter sistemin gücünün her şeye yeteceği ve parlamenter savaşımın her türlü koşul içinde tek ve başlıca siyasal savaşım biçimi olduğu yolundaki inançlarını işte böyle adlandırıyordu.
[5*] "Paris Komünü ve Demokratik Diktatörlüğün Görevleri" başlıklı makale, 4 (17) Haziran 1905 tarihli Proletari'nin 8. sayısında yayınlandı. Yazarının kim olduğu saptanamadı. Makale, komünün etkinliğinin tarihçesini yapar, sosyalist işçiler ve işçi hareketinin gözde militanlarının küçük-burjuvazi temsilcileri ile yanyana bulundukları Komün hükümetinin bileşimini anımsatır. Makale, menşeviklerin, sosyal-demokratlar için, geçici devrimci hükümete katılma olanağını yadsıyan taktik çizgisine karşı yöneltilmişti. Lenin, makaleyi gözden geçirdi, başlığını değiştirdi, bazi düzeltmeler yaptı ve sonuç parçasını yazdı.
[22*] Bkz: V. İ. Lenin, Yapıtlar, 4. Rusça baskı, c. 18, s. 39-55.
[23*] Bkz: Marx ve Engels, Komünist Parti Manifestosu.
[24*] Buligin Duması, danışmacı devlet Duması; toplantıya çağrılma koşullarını düzenleyen yasa tasarısı, İçişleri bakanı A. Buligin tarafından hazırlandı. 6 (19) Ağustos 1905 günü, bir çar bildirgesi, devlet Dumasının kurulması üzerine bir yasa ve bir de seçim yönetmeliği yayınlandı. Bu Duma seçimleri için oy hakkı, yalnızca toprak sahiplerine, büyük kapitalistlere ve küçük bir sayıdaki toprak sahibi köylülere tanındı. Dumanın yasa çıkartma yetkisi değil, ama sadece bazı sorunları çarın danışma organı niteliğiyle tartışma yetkisi vardı. Bolşevikler işçi ve köylüleri, Buligin Dumasını boykot etmeye çağırdılar ve tüm ajitasyon kampanyalarını şu sloganlar çevresinde yoğunlaştırdılar: silahlı ayaklanma, devrimci ordu, geçici devrimci hükümet. Boykot kampanyası, bolşevikler tarafından, bütün devrimci güçlerin seferber edilmesi, siyasal yığın grevleri düzenlenmesi ve silahlı ayaklanmanın hazırlanması için kullanıldı. Seçimler yapılmadı ve hükümet meclisi toplantıya çağırmadı. Duma, devrimin yükselmesi ve 1905 Ekimindeki genel siyasal grev tarafından sürüklenip götürüldü.
[25*] Lenin, Lassalle'ın, işçi sınıfına oranla, bütün öbür sınıfların tek bir gerici yığından başka bir şey oluşturmadıkları yolundaki ünlü tezine anıştırmada bulunuyor. Bu tez, Almanya Sosyal-Demokrat Partisinin 1875'te Gotha kongresinde kabul edilmiş bulunan programında yeralmıştır.
      Bu Marx tarafından Gotha Programının Eleştirisi adlı yapıtında eleştirildi.
[26*] Lenin'in, Taktik Üzerine Mektuplar, Birinci Mektup adlı broşürü 1917'de Petrograd'da, bolşeviklerin malı olan Priboy yayınevinde yayınlandı. Bundan üç baskı yapıldı ve her üçüne de "Nisan Tezleri" ek olarak konmuştur.
[27*] Pravda. - 1912 baharında Petersburg işçilerinin girişimiyle kurulan yasal bolşevik günlük gazete. Petersburg'da yayınlanmıştır.
      Birinci sayısının 22 Nisan (5 Mayıs) 1912'de çıkışından itibaren çarlık hükümeti Pravda'yı sekiz kez yasakladı, ama Pravda başka adlar altında çıkmaya devam etti. Emperyalist savaşın arifesinde, 8 (21) Temmuz 1914'te gazete yayınını durdurdu.
      Şubat devriminden sonra, 5 (18) Mart 1917'de Pravda yeniden çıkmaya başladı. Bu kez gazete, bolşevik partisinin merkez organı olarak yayınlandı.
      15 (28) Martta Rusya Sosyal-Demokrat İşçi Partisi (Bolşevik) Merkez komitesinin genişletilmiş bürosunun toplantısında, Stalin, Pravda'nın yazıkuruluna girdi. Nisan 1917'de, Rusya'ya dönüşünde Lenin gazetenin yönetimini üzerine aldı. 5 (18) Temmuzda gazetenin yönetim yeri Junkerler ve Kazaklar tarafından tahrip edildi. Temmuz günlerinden sonra, Lenin illegal eyleme geçtiğinden, partinin merkezî organının yönetimini Stalin üzerine almıştır.
      Temmuz-Ekim 1917 döneminde, geçici hükümetin kovuşturmasına uğrayan Pravda kerelerce ad değiştirmiş ve Listok Pravdi, Proletari, Raboçi Put adlarıyla çıkmıştır. 27 Ekim (9 Kasını) tarihinden başlayarak, gazete gene Pravda adıyla çıkmaya başlamıştır.
[28*] Goethe'nin Faust'undan alınma bir parça.
[29*] Majestelerinin muhalefeti, kapitalist düzene ve kralın iktidarına sadık kalmakla birlikte parti ya da grup düşünceleriyle iktidardaki hükümeti desteklemeyen ve onun politikasına karşı çıkan burjuva milletvekillerinin azınlık muhalefeti için kullanılan İngiliz parlamenter deyimi. Bu parlamenter muhalefet taktiği, burjuva ve küçük-burjuva partiler tarafından, yığınları aldatmak için geniş ölçüde kullanılır.
      Bu deyimle, Lenin, sözde emperyalist burjuvaziye karşı çıkıyor görünen, ama burjuva demokratik devrim sosyalist devrime dönüştüğü anda onu destekleyen, onunla, tıpkı burjuva demokratik devrimde kadetlerin çarlıkla uzlaşmaları gibi, anlaşmalara varan menşeviklerin ve sosyalist-devrimcilerin politikasını tanımlamaktadır. - 55.
[30*] "Çar yok, işçi hükümeti var", 1905'te Parvus ve Trotski tarafindan atilan anti-bolşevik slogan; bu, karşi-devrimci trotskizmin başlica tezlerinden biri haline gelen köylü olmadan devrim slogani, Lenin'in en sert eleştirilerine ugramiştir.
[31*] Bkz: Karl Marx, Fransa'da Iç Savaş, Fransa'da 1871 iç savaşi konusunda "Uluslararasi Emekçiler Dernegi Genel Konseyinin Bildirisi"; Friedrich Engels 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasarisinin Eleştirisi, "Siyasal Istemler"; bkz: Gotha ve Erfurt Programlarinin Eleştirisi, s. 99-105.
[32*] Marksizm-leninizm klasikleri, Blanqui'yi büyük bir devrimci ve sosyalizm yanlısı saymakla birlikte, onu, sektarizminden ve komplolar hazırlama yöntemlerinden ötürü eleştirmişlerdir. Blankicilik sınıf savaşımına önem vermiyordu ve insanlığın ücretli kölelik boyunduruğundan kurtuluşunu, proletaryanın sınıf savaşımından değil, küçük bir aydın azınlığın komplosundan bekliyordu.
[33*] G. Plehanov'un Anarşizm ve Sosyalizm adlı kitabı, ilkin 1894'te Almanca olarak yayınlandı.
[34*] F. Engels, Bebel'e Mektup, 18-28 Mart 1875. Bkz: Gotha ve Erfurt Programlarının Eleştirisi, s. 51-60.
[35*] Bkz: K Marx, Fransa'da İç Savaş, 1871 Fransa'da iç savaş konusunda "Uluslararası Emekçiler Derneği Genel Konseyinin Bildirisi".
[36*] 31 Ağustos (13 Eylül) 1917 günü, Petrograd sovyeti, kuruluşundan sonra ilk kez olarak tüm üyelerin hazır bulunduğu bir oturumda ve 115 karşı ve 50 çekimsere karşı 279 oyluk bir çoğunlukla, bolşevik bölüntü tarafından sunulan ve burjuvazi ile uzlaşma siyasetini kesin olarak geri çeviren bir kararı kabul etti. Karar, tüm iktidarın, sovyetlerin ellerine verilmesini öğütlüyor ve ülkede geniş bir devrimci dönüşümler programının ana çizgilerini belirtiyordu. Birkaç gün sonra, bolşevik parti yeni bir önemli zafer daha kazandı. 5 (18) Eylül günü, Moskova işçi ve asker vekilleri sovyeti, benzer bir içerikteki bir bolşevik kararını 355 oyluk bir çoğunluk ile kabul etti.
[37*] 31 Ağustos (13 Eylül) 1917 günü, Petrograd sovyeti, kuruluşundan sonra ilk kez olarak tüm üyelerin hazır bulunduğu bir oturumda ve 115 karşı ve 50 çekimsere karşı 279 oyluk bir çoğunlukla, bolşevik bölüntü tarafından sunulan ve burjuvazi ile uzlaşma siyasetini kesin olarak geri çeviren bir kararı kabul etti. Karar, tüm iktidarın, sovyetlerin ellerine verilmesini öğütlüyor ve ülkede geniş bir devrimci dönüşümler programının ana çizgilerini belirtiyordu. Birkaç gün sonra, bolşevik parti yeni bir önemli zafer daha kazandı. 5 (18) Eylül günü, Moskova işçi ve asker vekilleri sovyeti, benzer bir içerikteki bir bolşevik kararını 355 oyluk bir çoğunluk ile kabul etti.
[39*] Kızıl Bayrak (“Die Rote Fahne”), K. Liebknecht ve R. Luxemburg tarafından, "Spartacus"” birliğinin merkez organı olarak kurulmuş bulunan günlük gazete; daha sonra, Alman Komünist Partisi merkez organı. 9 Kasım 1918'den sonra, Berlin'de yayınlandı; Scheidemann-Noske hükümeti tarafından birçok kez kovuşturuldu ve yasaklandı. 1933'te Hitler tarafından yasaklandı, ama yasadışı olarak yayınlanmaya devam etti. 1935'te, yayınlanması Prag'a aktarıldı; 1936 Ekiminden 1939 güzüne değin, Die Rote Fahne, Brüksel'de yayınlandı.
[40*] Çağrı ("Der Veckruf'), Avusturya Komünist Partisi merkez organı; 1918 Kasımından 11 Ocak 1919'a, değin Viyana'da yayınlandı.
[41*] Bkz: Karl Marx, Fransa'da Sınıf Savaşımları, 1848-1850, Sol Yayınları, Ankara 1988, s. 142.
[42*] Komünist Enternasyonal I. Kongresi, 2-6 Mart 1919'da Moskova'da toplandı. Bu kongreye 30 ülkeden, 34'ü oy verme hakkına sahip, 18'i oy verme hakkına sahip olmayan 52 delege katıldı. Rusya Komünist (B) Parti delegasyonu üyeleri arasında, V. Lenin, J. Stalin, V. Vorovski, G. Çiçerin ve başkaları bulunuyorlardı.
      Lenin'in, kongre gündeminin temel sorunu -burjuva demokrasisi ve proletarya diktatörlüğü- üzerindeki raporu, 4 Mart 1919 gündüz oturumunda okundu. Kongre, Lenin tarafından sunulan tezleri tartışmasız kabul etti, ve elden gelen en geniş biçimde yayma görevi ile, bu tezleri Komünist Enternasyonal yürütme komitesi bürosuna verdi; Lenin tarafından önerilen tezlere ek kararı onayladı. Tezler, Lenin tarafından Rusça yazılmış, sonra Almancaya çevrilmişti. Kongrede, Lenin tarafından bütün konuşmalar Almanca yapıldı.
      Lenin'in önerisi üzerine, Zimmerwald birliğinin kaldırılmasına ilişkin bir karar oybirliği ile kabul edildi. I. Kongre, Komünist Enternasyonal programını, bütün dünya proleterlerine bildirgeyi ve bir dizi başka kararı onayladı. Kongre, iki yönetici organ kurmayı kararlaştırdı: yürütme komitesi ve bu komite tarafından seçilmiş beş üyeli bir büro.
[43*] Shop Stewards Committees (Fabrikalar delegeleri komiteleri), Birinci Dünya savaşından sonra İngiltere'de birçok sanayi ' kolunda varolan seçilmiş işçiler örgütleri. Büyük Ekim Sosyalist devriminin zaferinden sonra, sovyetler iktidarına karşı yabancı askeri müdahale sırasında, bu komiteler Sovyetler Rusyasını desteklemek için etkin bir savaşım verdiler. Birçok fabrikalar delegeleri komiteleri militanı (W. Gallacher ve başkaları) İngiliz Komünist Partisine girdiler.
[44*] Bern Enternasyonali ya da sarı Enternasyonal, II. Enternasyonali yeniden kurma ereğiyle, 1919 Şubatında toplanan Bern konferansında oluşturulan sosyal-şoven ve merkezci partiler topluluğu.
[45*] F. Engels, "Karl Marx'ın Fransa'da İç Savaş'ına Giriş"; K. Marx, Fransa'da İç Savaş, s. 19.
[46*] Bkz: Paris Komünü Üzerine, s. 101.
[47*] Lenin, Rusya Komünist (B) Partisi VII. kongresi tarafından, partinin adı ve programının değiştirilmesi üzerine kabul edilmiş bulunan karara anıştırmada bulunuyor (bkz: Œuvres, c 27, s. 125-126).
[48*] Gazeta Peçatnikov, o sıralarda menşeviklerin etkisi altın da bulunan Moskova basın işçileri sendikalarının yayın organı 8 Aralık 1918'de çıkmaya başlamıştı; 1919 Martında yasaklandı.
[49*] Lenin, R. Luxemburgun, 18 Kasım 1918 günü Die Rote Fahne gazetesinin 3. sayısında yayınlanan "Der Anfang" (Başlangıç) başlıklı makalesine anıştırmada bulunuyor.
[51*] Lenin, üyeleri, kadetleri, Menşevikleri ve sosyalist-devrimcileri de kapsayan yıkıcı bir casus örgütü tarafından düzenlenen Petrograd’ın kuşatılması planını kastediyor. Örgüt yabancı haberalma örgütlerinden talimat alan sözümona Ulusal merkez tarafından yönetiliyordu. 13 Haziran 1919’da yaptıkları plana uygun olarak tertipçiler, Krasnaya Gorka kalesinde bir ayaklanmaya giriştiler. Kıyı muhafızları ve Baltık donanmasının gemileri kaleye karadan ve denizden saldırdılar. 16 Haziranda kale sovyet birlikleri tarafından işgal edildi. Planın arkasındaki karşı-devrimci örgüt ortaya çıkarıldı ve tasfiye edildi.
[52*] Lenin, Karl Marx'ın Joseph Weydemeyer'e 5 Mart 1862 tarihli mektubuna değinmektedir (bkz: Marx and Engels, Selected Correspondance, Moscow 1955).
[53*] Lenin, Karl Marx'ın Kugelmann'a yazdığı, 13 Aralık 1870 tarihli mektubuna değinmektedir. (bkz: Marx and Engels, Selected Correspondence, Moscow 1955, s. 307). - 160.
[54*] Lenin Engels'in Bebel'e yazdığı 18-28 Mart 1875 tarihli mektuba değinmektedir. (bkz: K Marx, F. Engels, Gotha ve Erfurt Programlarının Eleştirisi, s. 51-60, Marx and Engels, Selected Correspondance, Moscow 1955, s. 353). - 160.
[55*] Aynı yapıt, s. 51-60. - 161.
[56*] Bkz: Friedrich Engels, Anti-Dühring, Sol Yayınları, Ankara 1977, Birinci Kısım, Felsefe, Onuncu Bölüm, s. 178-194. - 162.
[57*] Bkz: Friedrich Engels, Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni, Sol Yayınları, Ankara 1990, Barbarlık ve Uygarlık, s. 163-183. - 162.
[58*] Lenin, Marx ve Engels'in 1852 ve 1892 arasındaki dönemde işçi sınıfının üst tabakalarının burjuvaziye doğru geçişlerine ilişkin sözlerine değiniyor. - 164.
[59*] Lenin, Marx'ın 1872 Eylülünde I. Enternasyonalin La Haye kongresindeki konuşmasına değiniyor. Engels bu konudan Sorge'a yazdığı 21 Eylül ve 5 Ekim 1872 tarihli mektuplarında sözediyor.
[60*] RSSFC'nin Anayasası, Beşinci Bütün Rusya Sovyetler kongresi tarafından 10 Temmuz 1919'da kabul edildi. 23. maddesi şöyledir: "Bir tüm olarak işçi sınıfının çıkarından hareket eden RSSFC, belli kişiler ve belli grupları sosyalist devrimin yararına olarak kullanacakları haklardan yoksun bırakmıştır." Bu madde SSCB'nin Sekizinci (olağanüstü) Sovyetler kongresinde her yurttaşın sovyetlere seçilme ve seçme yönünden eşit hakka sahip olduğunu güvence altına alan 1936'da benimsediği yeni anayasasına kadar yürürlükte kaldı.
[61*] Bednota ("Yoksul") - Moskova'da Mart 1918'den Ocak 1931'e kadar köylüler için yayınlanan bir günlük.
[62*] Bkz: Marx'ın Ludwig Kugelmann'a yazdığı 13 Aralık 1870 tarihli mektup. (Marx and Engels, Selected Correspondence, Moscow 1955, s. 305.)
[63*] Bkz: Karl Marx, Louis Bonaparte'ın 18. Brumaire'i, Sol Yayınları, Ankara 1990, s. 131; ve Friedrich Engels, "Karl Marx'ın Fransa'da İç Savaş'ına Giriş", Karl Marx, Fransa'da İç Savaş, s.;..16-20.
[64*] Toprak Kararnamesi 26 Ekim (8 Kasım) 1917'de Sovyetlerin İkinci Bütün Rusya kongresi tarafından Rusya'da sovyet iktidarının kuruluşunun ertesi günü kabul edilmişti. Toprak Kararnamesi malikaneleri ve toprağın özel mülkiyetini tümüyle ortadan kaldırıyor ve toprağı, kullanmak üzere köylülere veriyordu.
[65*] Bununla Fin burjuvazisinin Finlandiya'daki proleter devrimine karşı açtığı iç savaşa değiniliyor. Devrim, 1918 Ocağının ortalarında ülkenin güneyindeki sanayi bölgelerinde başladı. 15 (28) Ocak 1918 Fin Kızıl Muhafizı başkenti ele geçirdi. Helsingfos (Helsinki), ve Svinhafvud'un burjuva hükümeti devrildi. İşçiler iktidarı ele geçirdiler ve Halk Temsilcileri konseyi olarak bilinen devrimci bir hükümet kurdular; konsey üyeleri arasında O. Kuusinen, J. Sirola, A. Taimi de vardı. İşçi örgütlerinin seimleri ülkede devlet iktidarının temel bir tipini oluşturdu. Lenin bunları yeni bir iktidar tipi, "proleter iktidar" olarak adlandırdı (bkz: Collected Works, Vol 27, s. 133). İşçi hükümetinin atmış olduğu en önemli adımlar arasında, köylülerin işledikleri toprakların sahiplerinden karşılık ödemeden onlara devredilmesi, halkın yoksul kesimlerinin vergi-dışı tutulması, ülkeden kaçan işletme sahiplerinin işletmelerine el konulması, özel bankalar üzerinde devlet denetiminin kurulması (bunların işlevleri devlet bankasına aktarılmıştı) konusunda bir yasa kabul etmişti.
[70*] Bkz: V. Lénine, Œvres, Paris-Moscou, c. 8, s. 375.
[71*] Bkz: Lénine, Œvres, Paris-Moscou, c. 16, s. 397-416, 417-446.
[72*] Bkz: K. Marx ve F. Engels, MEGA, 1. Abt., Bd. 7, Moskau, 1935, s. 362.
[73*] Bkz: K. Marx ve F. Engels, Ibid., s. 28.
[74*] Bkz: V. Lénine, Œvres, Paris-Moscou, c. 9, s. 128-131.
[75*] Bkz: V. Lénine, Œvres, Paris-Moscou, c. 10, s. 219-221.
[76*] Dampfersubvention, denizciliğe yapılan devlet yardımı. Doğu Asya, Avustralya ve Afrika ile deniz hatları kurmak için özel şirketlere yapılacak devlet yardımları konusunda, Alman Reichtag'ındaki sosyal-demokrat bölüntü içinde varolan anlaşmazlıklar sözkonusu ediliyor. Sosyal-demokrat bölüntünün sağ kanadı, Bismarck hükümeti tarafından uygulanan devlet yardımları siyasetini savunuyordu. Sorge'a yazdığı 31 Aralık 1884 günlü mektubunda, Engels, sağın oportünist konumunu suçluyordu.
[77*] Alman sosyal-demokrasisinin Gençler'i, 1890'da kurulmuş bulunan yarı-anarşist küçük-burjuva grup. Bu grubun çekirdeğini genç yazarlar (grubun adı da buradan geliyor) oluşturuyorlardı. Grup, sosyal-demokratların parlamentoya her türlü katılımım yadsıyan bir platform sunuyordu. 1891'de, Alman sosyal-demokrasisinin-Erfurt kongresinde, "Gençler" partiden çıkarıldılar.
[78*] Severni Golos ("Kuzeyin Sesi"), bolşevikler ile menşeviklerin birleşik yönetimi altında, 6 (19) Aralık 1905'ten sonra Petersburg'da yayınlanan, Rusya Sosyal-Demokrat İşçi Partisi organı, yasal günlük gazete. Gazete 8 (21)Aralık 1905 günü, daha 3. sayısında yasaklandı.
[79*] Naçalo ("Başlangıç"), yasal menşevik günlük gazete; Kasım-Arahk 1905'te Petersburg'da yayınlandı.
[80*] Novaya Jizn ("Yeni Hayat"), ilk legal bolşevik gazete; 27 Ekim (9 Kasım) 1905'ten 3 (16) Aralık 1905'e değin, günlük olarak Petersburg'da yayınlandı. Lenin'in yurtdışından Petersburg'a dönmesi üzerine kasım başlarında, gazete onun fiilî yönetimi altında yayınlandı. Bu gazete gerçekte Rusya Sosyal-Demokrat İşçi Partisi merkez organı idi.
[81*] Polyarnaya Zvezda ("Kutup Yıldızı"), haftalık gazete, kadet partisi sağ-kanat organı; Struve'nin yönetimi altında 1905-1906'da Petersburg'da yayınlandı.
Naşa Jizn
("Yaşamımız"), kadet partisinin sol-kanadına çok yakın bir günlük gazete; 1904'ten 1906'ya değin, Petersburg'da kesintilerle yayınlandı.
[82*] Bkz: V. Lénine, Œuvres, Paris-Moscou, c. 10, s. 246-261.