KÜTÜPHANE | LENIN

V. İ. LENİN

Ne Yapmalı?
(Hareketimizin Canalıcı Sorunları)
[1]

1901 yazıyla Şubat 1902 arasında yazıldı
İlk kez">

KÜTÜPHANE | LENIN

V. İ. LENİN

Ne Yapmalı?
(Hareketimizin Canalıcı Sorunları)
[1]

1901 yazıyla Şubat 1902 arasında yazıldı
İlk kez, Mart 1902'de Dietz tarafından Stuttgart'ta yayınlandı
[Türkçe çevirisi Muzaffer Ardos tarafından yapılmıştır. Sol Yayınları, Mart
1977, Birinci Baskı]
 


Açıklayıcı Notlar

[1] Ne Yapmalı? Hareketimizin Canalıcı Sorunları, 1901'in sonunda ve 1902'nin başında yazılmıştır.
Lenin Ne Yapmalı'nın bir taslağı olarak adlandırdığı "Ekonomizmin Savunucularıyla Bir Konuşma" adlı makalesini daha sonradan İskra, n° 12'de (Aralık), yaylınladı. Önsözü Şubat 1902'de yazdı ve kitap Mart başlarında Dietz tarafından Stuttgart'ta yayınlandı. Yayın duyurusu İskra'nın 10 Mart 1902 tarihli 18. sayısıinda basılmıştı.
Ne Yapmalı?, Rusya'da işçi sınıfının devrimci bir marksist partisi için verilen mücadelede ve leninist İskra eğiliminin RSDİP'nin komite ve örgütlerinde ve 1903 Kongresinde zafere ulaşmasında önemli bir rol oynadı.
Kitap, 1902 ve 1903'te, Rusya'daki Sosyal-Demokrat örgütler arasında yaygın bir biçimde dağıtıldı; Kiev, Moskova, St. Petersburg, Nijni-Novgorod, Kazan, Odessa ve başka kentlerdeki polis baskınlarında ve tutuklamalarda ele geçmiştir.
Ne Yapmalı?, 1907'de, bazı değişikliklerle Oniki Yıl adlı derlemede yeniden basıldı. Bundan sonraki bütün baskılar, 1907 baskısı da gözönünde tutularak yapıldı.
[2] Nereden Başlamalı, ilk kez, İskra, n° 4'ün başyazısı olarak yayınlandı. O sıra Rusya'daki Sosyal-Demokrat hareketin karşı karşıya olduğu en önemli sorunlara yanıtlar getiriyordu - siyasal ajitasyonun niteliği ve temel içeriği, bütün Rusya'yı kapsayan militan bir marksist partiyi örgütleme görevi ve kurma planı. Lenin bu makaleyi, daha sonradan Ne Yapmalı? adlı kitap olarak ortaya çıkan planın taslağı olarak adlandırmıştır.
Bu makale devrimci sosyal-demokratlar için bir program niteliğindeydi ve hem Rusya'da, hem de yurtdışında geniş bir biçimde dağıtılmıştı. Yerel sosyal-demokrat örgütler bunu İskra'da okumuşlar ve ayrı bir broşür olarak yeniden yayınlamışlardı. Sibirya Sosyal-Demokrat Birliği bu broşürden 5.000 adet bastırmış ve bütün Sibirya'ya dağıtmıştı. Broşür ayrıca Rjev'de de basılmış ve Saratov, Tambov, Nijni-Novgorod, Ufa ve öteki kentlerde dağıtılmıştı.
[3] İskra ("Kıvılcım"). - Lenin'in 1900 yılında kurmuş olduğu, bütün Rusya için ilk illegal gazete. Bu gazete, ekonomistlerin yenilmesinde, dağınık haldeki sosyal-demokrat grupların birleştirilmesinde ve Rus Sosyal-Demokrat İşçi Partisinin İkinci Kongresinin hazırlanmasında kesin ve etkin bir rol oynadı.
Polis baskısından ötürü, çarlık Rusyası içinde bir devrimci gazetenin yayınlanması olanaksızdı. Daha Sibirya'da sürgündeyken, Lenin, yurtdışında bir gazetenin yayınlanması planını bütün ayrıntılarıyla uygulamaya girişti.
Lenin'in İskra'sının ilk sayısı 11 (24) Aralık 1900'de Leipzig'de çıktı. Bundan sonra Münih'te, (Temmuz 1902'den sonra) Londra'da ve 1903 ilkyazından başlayarak da Cenevre'de yayınlandı.
İskra'nın yazıkurulunda V. İ. Lenin, G. V. Plehanov, Y. O. Martov, P. B. Akselrod, A. N. Potresov ve V. İ. Zasuliç vardı. İlk günlerde sekreteri İ. G. Smdoviç-Leman idi. Daha sonra, 1901 ilkyazında N. K. Krupskaya, yazıkurulu sekreteri oldu; Krupskaya, aynı zamanda İskra'nın Rusya'daki sosyal-demokrat örgütlerle yazışmalarını da yönetiyordu. Lenin, fiilen yazıkurulu başkanı ve İskra'nın bütün eylemlerinin yöneticisiydi. İskra'da yazdığı yazılar, partinin kurulmasıyla, Rus proletaryasının sınıf mücadelesiyle ilgili bütün temel sorunları ve uluslararası sahnedeki bellibaşlı olayları ele alır.
İskra'nın çizgisini benimseyen RSDİP grupları ve komiteleri, St. Petersburg, ve Moskova ve Samara da dahil olmak üzere, Rusya'nın birçok kentinde kuruldu.
İskra örgütleri, Lenin'in eğittiği profesyonel devirimciler tarafindan kuruluyor ve onların yönetimi altında çalışıyordu. (N. E. Bauman, İ. V. Babuekin, S. İ. Gusev, M. İ. Kalinin, G. M. Kirjijanovski bunlar arasındaydı).
Lenin'in girişimiyle ve onun doğrudan katılmasıyla İskra'nın yazıkurulu, partinin program taslağını hazırladı (gazetenin 21. sayısında yayınlanmıştır) ve 1903 Temmuz-Ağustosunda toplanan RSDİP İkinci Kongresi düzenlendi.
O zamana kadar Rusya'daki yerel sosyal-demokrat örgütlerin çoğunluğu İskra ile ilişki kurmuşlardı. Onun taktiklerini, programını ve örgütlenme planını benimsiyorlar ve İskra'yı yolgösterici organ olarak kabul ediyorlardı. İkinci Kongre, özel bir kararla, partiyi kurma uğrundaki mücadelede oynamış olduğu önemli rolü kaydetti ve İskra'yı RSDİP'nin merkez organı olarak kabul etti.
İkinci Kongre, Lenin, Plehanov ve Martov'u, İskra'nın yazıkurulu olarak seçmişti. Eski altı yazıkurulu üyesinin yazıkurulunda kalması gerektiğinde direnen Martov, kongrenin kararlarına karşın, İskra yazıkurulunda çalışmayı kabul etmedi ve gazetenin 45-51. sayıları Lenin ve Plehanov tarafından yayınlandı. Bundan sonra Plehanov, menşeviklerden yana bir tutuma büründü ve parti kongresinin görevden uzaklaştırmış olduğu bütün eski menşevik yazıkurulu üyelerinin kurula alınmalarını istedi. Lenin, buna razı olmadı ve 19 Ekim (1 Kasım) 1903'te yazıkurulu üyeliğinden çekildi; merkez komitesine seçildi ve menşevik oportünistlere karşı buradan mücadele etti. İskra'nın 52. sayısını tek başına Plehanov yayınladı. 13 (26) Kasım 1903'te kendi başına hareket eden ve Kongreye meydan okuyan Plehanov, eski menşevik üyeleri yazıkuruluna aldı. İskra'nın 52. sayısından itibaren menşevikler, İskra'yı kendi organları haline getirdiler. Artık bolşevik eski-İskra'nın yerini, menşevik yeni-İskra almıştı.
[4] Yurtdışı sosyal-demokrat örgütler -Rus Sosyal-Demokratlar Birliği, Bund'un Yurtdışı Komitesi, yurtdışı Sotsial-Demokrat örgüt, yurtdışı İskra ve Zarya örgütü- arasındaki görüşmeler, Borba grubunun aracılığı ile birleşme konusunda bir anlaşmaya varmak üzere 1901'in ilkyazında ve yazında yürütülmüştür. Bu örgütlerin temsilcileri, kongreye hazırlık yapmak üzere Haziran'da Cenevre'de bir konferans topladılar ("Haziran" ya da "Cenevre" Konferansı olarak bilinir). Bu konferans, bütün Sosyal-Demokrat örgütlerin pekiştirilmesini kabul eden ve her boydan ve soydan oportünizmi -ekonomizmi, bernştayncılığı, millerandcılığı, vb.- mahkum eden bir karar (bir ilke anlaşması) hazırladı. Ama Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin ve onun organı Raboçeye Dyelo'nun oportünizme doğru yaptığı yeni dönüş, birliği sağlama girişiminin başarısızlığını önceden belirlemiş oldu.
Yurtdışı RSDİP Örgütlerinin Birlik Konferansı 21 ve 22 Eylül (4 ve 5 Ekim) 1901'de Zürih'te toplandı. Konferansa İskra ve Zarya örgütünden altı temsilci (Lenin, Krupskaya, Martov ve başkaları), aralarında Emeğin Kurtuluşu grubundan üç üyenin de bulunduğu (Plehanov, Akselrod ve Zasuliç) Sotsial-Demokrat örgütünden sekiz üye, Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin (aralarında Yurtdışı Bund Komitesi'nin beş üyesinin de yer aldığı) onaltı üyesi ve Borba grubundan da üç üye katıldı. Konferansa Frey adı ile katılmiş bulunan Lenin, gündemin birinci maddesi üzerine ateş1i bir konuşma yaptiı "İlkeler Konusundaki Anlaşma ve Editörlere Talimat" (Collected Works, Vol. 5, s. 225-29). Bu, Lenin'in yurtdışı Rus sosyal-demokratları arasında ilk kez açıkça ortaya çıkışıydı. Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin Üçüncü Kongresinde Haziran Kararı üzerinde yapılan oportünist değişiklikler ve eklemeler konferansta açıklandı. Bunun üzerine, konferansın devrimci kesimi (İskra ve Zarya ve Sotsial-Demokrat örgütlerinin üyeleri) birleşmenin olanaksız olduğunu söyleyerek konferansı terkettiler. Bu örgütler Lenin'in girişimiyle Yurtdışı Rus Devrimci Sosyal-Demokratlar Birliği olarak birleştiler.
[5] Raboçeye Dyelo ("İşçi Davası") - Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin organı olarak Nisan 1899'dan Şubat 1902'ye kadar Cenevre'de düzensız aralıklarla çikan ekonomist bir dergi. Toplam olarak oniki sayısı çıkmıştır. Ekonomistleri, ya da Rusya dışındaki Raboçeye Dyelo yandaşlarını biraraya getiren bir merkezdi. Dergi, Bernstein'ın ve Rus sosyal-demokratların taktiksel sorunlarına ve örgütsel görevlerine karşı oportünist bir tutum takınmıştı. Proletaryanin siyasal mücadelesini ekonomik mücadeleye bağımlı kılmayı öngören oportünist düşünceyi yayıyor, işçi sınıfı hareketinin kendiliğindenliğini fetiş haline getiriyor ve partinin önder rolünü reddediyordu. Raboçeye Dyelo yandaşları 1903'teki İkinci Kongrede partinin aşırı sağ oportünist kanadını temsil etmekteydi.
[6] Raboçaya Gazeta - Sosyal-demokratların Kiev grubunun illegal organı; yöneticileri arasında B. L. Eidelmann, P. L. Tuçapski, N. A. Vigdarçik vardı. Yalnızca iki sayısı çıkmıştır. 1. sayı Ağustos 1897'de ve 2. sayı da aynı yılın Aralık ayında (Kasım tarihini taşıyordu). Tuçapski yurtdışına çıkarak, yazıkurulunun talimati uyarınca G. V. Plehanov'u ve Emeğin Kurtuluşu grubunun öteki üyelerini 1. sayının içeriğinden haberdar etti ve gazeteye yazı yazmak konusunda onlardan söz aldı; Emeğin Kurtuluşu grubuyla kurulan bu bağlantı sonucu gazetenin 2. sayısı daha belirgin bir siyasal içerik kazandı. Raboçaya Gazeta çevresinde bir grup oluşturan sosyal-demokratlar, Mart 1898'de toplanan RSDİP Birinci Kongresi için hazırlıklara giriştiler. Kongre sonrasında Merkez Komitesi ve Raboçaya Gazeta yöneticileri tutuklandılar ve matbaaları tahrip edildiğinden 3. sayı hiç bir zaman çıkamadı.
[7] Lasalcılar ve Ayzenahçılar - 1860'larda ve 1870'lerin başlarında, Alman işçi sınıfı hareketi içerisinde, taktik sorunlar ve o zamanlar Almanya'nın en ivedi sorunu olan Almanya'nin birleştirilmesi konusunda şiddetli bir mücadeleye girmiş olan iki parti. Lasalcılar, Alman küçük-burjuva sosyalisti Ferdinand Lassalle'ın yandaşları ve 1863'te Leipzig'de yapılan işçi dernekleri kongresinde kurulan Alman İşçileri Genel Birliğinin üyeleri. Lassalle, birliğin ilk başkanıdır ve programını ve taktik ilkelerini koymuştur. Günlük politikalarında Lassalle ve onun izleyicileri Bismarck'ın Büyük Güç politikasını desteklediler. 27 Ocak 1865'te Marx'a, Engels, "Nesnel olarak bu bir alçaklık ve Prusyalılar lehine tüm işçi sınıfı hareketine ihanetti" diye yazıyordu. Hem Marx, hem Engels, lasalcılığın teorisini, taktiklerini ve örgütsel ilkelerini sert bir biçimde eleştirmişler, bunu Alman işçi sınıfı hareketi içinde oportünist bir eğilim olarak damgalamışlardı.
Ayzenahçılar, 1869'da Eisenach'ta yapılan açılış kongresinde kurulan Alman Sosyal-Demokrat Partisinin üyeleri. Bunların liderleri, ideolojik olarak Marx ve Engels'in etkisi altında bulunan August Bebel ve Wilhelm Liebknecht idi. Parti, programında, kendini Uluslararası İşçi Birliğinin bir bölümü olarak gördüğünü ve onun amaçlarını paylaştığını söylüyordu. Marx ve Engels'in öğüt ve eleştirileri sayesinde ayzenahçılar, lasalcı Alman İşçileri Genel Birliğinden daha tutarlı devrimci bir yol izlediler. Bundan ötürü de, Almanya'nın birleştirilmesi açısından "demokratik ve proleter bir yolu ve prusyacılığa, bismarkçılığa ve milliyetçiliğe her türlü ödüne karşı mücadeleyi" desteklediler. (V. İ. Lenin, Collected Works, vol. 19, s. 298.)
1871'de Alman İmparatorluğunun yaratılması, lasalcılarla ayzenahçılar arasındaki taktiklere ilişkin başlıca anlaşmazlığı ortadan kaldırdı, ve 1875'te işçi sınıfı hareketinin büyümesi ve hükümetin baskısı ile iki parti, Gotha Kongresinde, daha sonra Alman Sosyal-Demokrat Partisi diye adlandırılan tek bir Alman Sosyalist İşçi Partisinde birleştiler.
[8] Guesdciler ve olanakçılar - Fransız sosyalist hareketinde, Fransız İşçi Partisinin, St. Etienne Kongresinde bölünerek iki ayrı parti oluşturulmasından sonra, ortaya çıkan devrimci ve oportünist eğilim.
Guesdciler, sol-marksist akımı oluşturan ve proletaryanın bağımsız devrimci bir politika izlemesini savunan Jules Guesde ve Paul Lafargue'ın yandaşları idiler. Guesdciler, Fransız İşçi Partisi adını korudular ve teorik bölümü Marx tarafından yazılan Partinin Havre programına bağlı kaldılar. Fransa'nın sanayi merkezlerinde büyük etkinlikleri vardi ve işçiler arasındaki ileri unsurları birleştirmişlerdi. 1901'de guesdciler, Fransız Sosyalist Partisini kurdular.
Olanakçılar (P. Bruss, B. Malon ve ötekiler), proletaryayı devrimci mücadeleden saptırmaya çalışan bir küçük-burjuva reformcu akımı temsil ediyorlardı. Olanakçılar, işçilerin Sosyal-Devrimci Partisini kurdular. Emek hareketinin sosyalist amaçlarını geri plana iterek ve işçilerin mücadelesini, gerçekleştirilmesi olanaklı (adını da burdan almaktadır) şeylerle sınırlamakta ısrar ederek; proletaryanın devrimci bir programa ve taktiklere gereksinme duymadığını söylüyorlardı. Bunlar, desteği en çok ülkenin iktisadi yönden geri kesimlerinden ve işçilerin siyasal yönden daha az gelişmiş kesimlerinden gördüler. 1902'de olanakçılar ve öteki reformcu gruplar, Jean Jaurés'nin liderlik ettiği Fransız Sosyalist Partisini kurdular. 1905'te bu parti, Fransız Sosyalist Partisi ile birleşti ve Sosyalist Partiyi oluşturdu.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Guesde, Sembat ve partinin öteki liderleri, sosyal-şoven bir tutum takınarak, işçi sınıfına ihanet ettiler.
[9] Fabiyanlar - 1884'te kurulan reformcu Fabiyan Derneğinin üyeleri. Dernek, adını Anibal ile kesin bir çatışmaya girmekten sakınmak istemesi ve oyalayıcı taktikler kullanmasından ötürü Cunetator (oyalayıcı) adıyla bilinen Romalı asker Fabius Maximus'tan almıştır. Derneğin üyeleri esas olarak burjuva aydınları, bilim adamları, yazarlar ve politikacılar idi (örneğin, Sidney ve Beatrice Webb, Bernard Shaw, Ramsay MacDonald). Fabiyanlar, proletaryanın sınıf mücadelesine ve sosyalist devrime gerek olmadığını söylüyorlar, kapitalizmden sosyalizme geçişin küçük sürekli reformlar yoluyla gerçekleşebileceğini ileri sürüyorlardı. Lenin, fabiyancılığı "aşırı bir oportünist eğilim" olarak değerlendirdi. 1900'de Fabiyan Derneği, İşçi Partisinin bir bölümü haline geldi. Fabiyan sosyalizmi, bugünkü İşçi Partisinin hâlâ teorik kaynaklarından biri olmaktadır.
[10] Sosyal-Demokrat Federasyon - 1884'te kurulmuştur. Bu federasyonun önderleri arasında reformistler (Hyndmann ve yandaşları), anarşistler ve marksizm yandaşları devrimci sosyal-demokratlar (Harry Quelch, Tom Mann, Edward Aveling, Eleanor Marx ve diğerleri) vardı; bu son grup İngiltere'deki sosyalist hareketin sol kanadından oluşuyordu. Engels, Sosyal-Demokrat Federasyonu, dogmacılık ve sekterlikle, Britanya'daki yığınsal işçi sınıfı hareketiyle bağ kurmamakla ve bu hareketin kendine özgü özelliklerini dikkate almamakla suçlayarak sert bir biçimde eleştirmiştir. Bu federasyon 1907'de Sosyal-Demokrat Parti adını almış ve 1911'de Bağımsız İşçi Partisinin sol unsurlarıyla birlikte Britanya Sosyalist Partisini kurmuştur; 1920'de bu partinin üyelerinin birçoğu Büyük Britanya Komünist Partisinin kurulmasına yardımcı olmuşlardır.
[11] Narodnaya Volya ("Halkın İradesi") - Bu grup Zemlya i Volya'nın bölünmesi üzerine 1879 Ağustosunda narodnik terörcülerin gizli bir siyasal örgütü olarak kuruldu. A. İ. Zelyabov, A. D. Mihaylov, M. F. Frolenko, N. A. Morozov, Vera Figner, Sofya Perovskaya, A. A. Kıviyatkovski ve daha başka kişileri kapsayan bir yüksek komitenin yönetimindeydi.
Narodnaya Volya, bir yandan narodnik ütopik sosyalist fikirlere inanırken, temel amaç olarak mutlakiyetin yıkılması ve siyasal özgürlüğün elde edilmesi için siyasal mücadelenin gereğine inanıyordu. Lenin şöyle yazmıştı: "Narodnaya Volya üyeleri, siyasal mücadeleye girerek ileriye doğru bir adım atmışlardır, ama bu mücadeleyi, sosyalizmle birleştirmeyi başaramamışlardır." (Selected Works, Vol. 8, s. 72.)
Narodnaya Volya, çarlık mutlakiyetine karşı kahramanca bir savaş verdi. Ama "aktif" kahramanlar ve "pasif" halk yığınları yanlış teorisini izleyerek, toplumu yeniden kurmayı, halkın katkısı olmaksızın, sırf kendi çabasıyla ve bireyci terörizmle gerçekleştirmeyi umdu. İkinci Aleksandr'ın 1 Mart 1881'de katledilmesinden sonra, vahşiyane misillemelerle ve ölüm cezalarıyla, hükümet, bu grubun varlığına son verdi. 1880'ler boyunca örgütü yeniden canlandırma girişimleri başarısızlığa uğradı.
Narodnaya Volya'nin yanılgılarını, ütopik programını eleştirirken Lenin, bu grubun üyelerinin çarlığa karşı kişisel çıkar gütmeyen çabalarını, tekniklerini ve gayet sağlam biçimde merkezileştirilmiş örgütlerini saygıyla anmıştır.
[12] Bakanlıkçılık (millerandizm) - Adını, 1899'da Fransa'daki gerici burjuva hükümetine ticaret bakanı olarak katılan Fransız sosyalist-reformist Millerand'dan alan oportünist bir akım. Millerand'ın burjuva hükümetine girmesi, oportünist sosyal-demokrat önderlerin izledikleri sınıf işbirliği politikasının, bu önderlerin devrimci mücadeleyi reddedişlerinin ve emekçi halka ihanetlerinin bir örneği olmuştur.
[13] Rus Eleştiricileri - Marx'ın devrimci öğretisini legal basında eleştiren ve bernştayncılığa yakın bir tutum takınan "legal marksistler" (Struve, Bulgakov, Berdyaev, ve ötekiler).
[14] Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliği - 1894'te Emeğin Kurtuluşu grubunun girişimiyle bütün üyelerinin grubun programını kabul etmeleri koşuluyla kurulmuştu. Birliğin yayınlarını yayınlamayı üstlenmiştir. Mart 1895'te grup, kendi basımevini birliğin hizmetine vermiştir.
RSDİP'nin Mart 1899'de yapılan Birinci Kongresi, Birliği, partinin yurtdışı temsilcisi olarak kabul etmiştir. Zamanla oportünistler (ekonomistler ya da "gençler") birlik içinde egemen oldular. Bunlar sosyal-demokrasinin ivedi amacı olarak siyasal özgürlüğün kazanılmasını ilân eden Kongre manifestosunu onaylamayı kabul etmediler. Kasım 1898'de Birlik ilk kongresini, Emeğin Kurtuluşu grubunun Birliğin yayınlarını Rabotnik'in 5-6. sayıları ve Lenin'in yayınlanmasını grubun üstlendiği Rus Sosyal-Demokratlarının Görevi ve Yeni Fabrika Yasası adlı kitapçikları dışında kalanları yayınlamayı kabul etmediğini ilân ettiği bu kongreyi, Zürih'te yaptı. Nisan 1899'da Birlik, ekonomist bir dergi olan Raboçeye Dyelo'yu yayınlamaya başladı. Birlik, Bernstein'a, millerandcılara ve öteki oportünistlere karşı sempati duyduğunu açıkladı. Birliğin içerisindeki mücadele, İkinci Kongresine kadar ve İkinci Kongre sırasında da sürdürüldü. Bu kongre, Nisan 1900'de Cenevre'de yapılmıştı. Emeğin Kurtuluşu grubu ve onun yandaşları, kongreyi terkettiler ve bağımsız Sotsial-Demokrat örgütü kurdular.
RSDİP İkinci Kongresinde Birliğin temsilcileri (Raboçeye Dyelo'nun izleyicileri) son derece aşırı bir oportünist tutum takındılar ve Kongre, Yurtdışı Rus Devrimci Sosyal-Demokratlar Birliğini partinin yurtdışı biricik örgütü olarak kabul edince kongreyi terkettiler. Kongre, Birliği dağıttı.
[15] Zarya. - 1901 ve 1902'de Stuttgart'ta İskra yazarları tarafindan yayınlanan marksist bir bilimsel ve siyasal dergi. Tümüyle dört (üç kitap) sayı yayınlandı.
Dergi, uluslararası revizyonizmi ve Rus revizyonizmini eleştirdi ve marksizmin teorik ilkelerini savundu. Lenin'in bu konularla ilgili makalelerini yayınladı: Zemstvo İşkencecileri ve Liberalizm Aniballeri, Tarım Sorunu Üzerine "Eleştirmen" Baylar (Tarım Sorunu ve "Marx'ın Eleştirmenleri"nin ilk dört bölümü), Rus Sosyal-Demokrasisinin Tarım Programı ve Plehanov'un Eleştirmenlerimizin Eleştirisi. Bölüm 1, Marx'ın Toplumsal Gelişme Teorisinin Eleştirmeni Olarak B. Struve, Kant'a Karşı Kant ya da Herr Bernstein'ın Manevi Vasiyetnamesi, ve öteki yapıtları.
[16] Montagne ve Gironde - 18. yüzyıl sonundaki Fransız burjuva devrimi sırasında burjuvazinin iki ayrı siyasal gruplaşmasına verilen adlardı. Montagne -jakobenler- zamanın devrimci sınıfı olan burjuvazinin, mutlakiyete ve feodalizme son verilmesini savunan daha kararlı temsilcilerine verilen addı. Jakobenlerin tersine, jirondenler, devrim ile karşı-devrim arasında yalpalıyorlar ve monarşiyle pazarlığa girişiyorlardı.
Lenin sosyal-demokrasi içindeki oportünist akımı "sosyalist Gironde" ve devrimci sosyal-demokratları da proleter jakobenler, "Montagne" diye adlandırmıştır. RSDİP'nin Bolşevik ve Menşevik diye ikiye ayrılmasından sonra, Lenin menşeviklerin Rusya'daki işçi sınıfı hareketi içindeki jironden akım olduğunu sık sık vurgulamıştır.
[17] Bezzaglavtsi (Bez Zaglaviya adlı dergiden gelmektedir) - 1905-07 Devriminin alçalış döneminde Rus burjuva aydınlarının (S. N. Prokopoviç, Y. D. Kaskova, V. Y. Boguçarski, V. V. Portugulov, V. V. Kijnyakov ve ötekiler) kurmuş oldukları yarı-kadet, yarı-menşevik bir grup. Adlarını ondan aldıkları haftalık siyasal dergi Bez Zaglaviya, Prokopoviç'in yönetiminde, Ocak 1906'dan Mayıs 1906'ya kadar St. Petersburg'da yayınlanmıştır; daha sonraları ise Bez Zaglavtsi sol-kadet Tovariş'e bağlanmışlardır. Görünüşteki yansızlıklarının ardına gizlenerek, burjuva liberalizminin ve oportünizmin aleti olmuşlar, uluslararası ve Rus sosyal-demokrasisi içerisindeki revizyonizmi desteklemişlerdir.
[18] Almanya Sosyalist İşgi Partisinin bir kongresi 27-29 Mayıs 1877 tarihlerinde Gotha'da toplandı. Kongre, parti basını sorununu tartıştığı sıra, bazı delegeler (Most, Vahlteich) Engels'in Dühring'e karşı yazdığı makaleleri basan, Partinin merkez organı Vorwärts'a sansür koymaya kalkıştılar ama yenilgiye uğradılar (bu makaleler kitap halinde, Anti-Dühring. Bay Eugen Dühring Bilimi Altüst Ediyor başlığı altında 1878'de yayınlanmıştır); polemiklerinin sertliği yüzünden Engels'e konmak istenen sansür girişimi de yenilgiye uğratıldı. Bununla birlikte, Kongre, siyasal nedenlerle, teorik sorunlara ilişkin tartışmaların gazetenin kendisinde değil, bu gazetenin ekinde sürdürülmesine karar verdi.
[19] Vorwärts - Alman Sosyal-Demokrat Partisinin Merkez organı, günlük bir gazete. Wilhelm Liebknecht'in ve ötekilerin yönetimi altında 1876'da Leipzig'de kurulmuştur. Sosyalistlere Karşı Yasa uyarınca 1878'de yasaklanmış, ama Ocak 1891'de Berliner Volksblatt'ın devamı olarak Berlin'de tekrar yayına başlamıştır. Engels bu gazetenin sütunlarında oportünizmin bütün belirtilerine karşı mücadele etmiştir; ama 1890'larin sonlarında, Engels'in ölümünden sonra, gazete partinin sağ kanadının eline geçmiş ve bundan sonra da Alman sosyal-demokrat hareketine ve İkinci Enternasyonale egemen olan oportünistlerin yazılarını düzenli olarak basmaya başlamıştır. Vorwärts, RSDİP içerisindeki oportünizme ve revizyonizme karşı verilen mücadelede ilkin ekonomistleri; Parti içindeki bölünmeden sonra da menşevikleri desteklemiştir. 1905-07 Devriminin yenilgisini izleyen gericilik yıllarında Trotski'nin iftiralarla dolu yazılarına yer vermiş, Lenin'e ve bolşeviklere Trotski'yi tekzip etmelerine ve parti içinde olup bitenleri nesnel bir biçimde yansıtmalarına olanak tanımamıştır.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Vorwärts sosyal-şoven bir tutum takınmıştır. Rusya'daki Büyük Ekim Sosyalist Devriminden sonra ise anti-sovyet propagandanın başlıca kaynaklarından biri olmuştur. 1933'te yayınına son vermiştir.
[20] Katheder-Sosyalistler (kürsü sosyalistleri) - 1870'lerde ve 1880'lerde Almanya'da ortaya çıkmış olan burjuva ekonomi politiğinde bir akım. Katheder-sosyalistler, üniversite kürsülerinden, sosyalizm kisvesi altında, liberal burjuva dönüşümcülüğünü savunmuşlardir. Bunlar burjuva devletinin sınıfların üstünde bir kurum olduğunu, kapitalistlerin çıkarlarını zedelemeden işçilerin isteklerini mümkün olduğu kadar karşılayarak "sosyalizmi" yavaş yavaş getirebileceğini ve çıkarları çelişen sınıfları uzlaştırabileceğini iddia ediyorlardı. Katheder-sosyalistlerin görüşlerini Rusya'da "legal marksistler" savundular.
[21] Nozdriyov - Gogol'un Ölü Canlar adlı yapıtının, gittiği her yerde skandallara yolaçmakla ünlü bir kahramanı.
[22] Hanover kararı - 9-14 Ekim 1899 tarihinde toplanan Alman Sosyal-Demokrat Partisinin Hanover Kongresinde kabul edilen "Partinin Temel Görüşlerine ve Taktiklerine Yapılan Saldırılar" başlıklı karar. Bu soruna ilişkin resmi raporu August Bebel sundu. Kongredeki çoğunluk, sosyal-demokrasinin teorik ve taktik temellerini gözden geçirme girişimlerini reddeden Bebel'in önerdiği kararı onayladı. Ama karar Alman sosyal-demokrasisi içindeki revizyonistlerden sözetmediği için Bernstein ve yandaşları da bu karara oy verdiler.
[23] Lübeck kararı - Alman Sosyal-Demokrat Partisinin Lübeck Kongresi tarafindan alınmış (22-28 Eylül 1901) ve esas olarak Eduard Bernstein'a karşı yöneltilmişti. E. Bernstein, 1899 Hanover Kongresinin ardından sosyal-demokrasinin program ve taktiklerine karşı yönelttiği saldırıları sürdürmekle kalmamış, bunları artırmış ve bunları parti dışındaki çevrelere taşımıştı. Tartışmalar sırasında ve Bebel tarafından önerilip delegelerin büyük bir çoğunluğu tarafindan kabul edilen kararda Bernstein'a dolaysız bir uyarıda bulunulmuştu. Ama revizyonist propagandanin parti üyeliği ile bağdaşamayacağı sorunu ilke olarak ortaya konulmamıştır.
[24] Alman Sosyal-Demokrat Partisi Stuttgart Kongresi (3-8 Ekim 1898) Alman Sosyal-Demokrat Partisi içinde revizyonizm sorununu tartışan ilk kongre oldu. Kongrede (katılmamış olan) Bernstein'ın kongreye göndermiş olduğu bir yazısı okundu; burada daha önceki birkaç makalesinde ortaya koymuş olduğu oportünist görüşler genişletiliyor ve savunuluyordu. Ama Kongrede Bernstein'ın muhalifleri arasında bir birlik yoktu. Bazıları (Bebel, Kautsky ve ötekiler) Bernstein'ın hatalarına karşı ideolojik bir mücadele verilmesini ve bu hatalarin eleştirilmesini istiyorlar ama Bernstein'a karşı örgütsel önlemler alınmasına karşı çıkıyorlardı. Rosa Luxemburg'un başını çektiği ötekiler (azınlık) ise, bernştayncılığa karşı daha güçlü bir mücadeleyi savunuyorlardı.
[25] Burada değinilen deyim, Zarya'nın Nisan 1901 tarihli 1. sayısında yayınlanmış olan ve A. N. Potresov (Starover) tarafından yazılmış olan "Ne Oldu?" başlıklı yazıda yer almaktadır.
[26] Kendini Beğenmiş Yazar, Maksim Gorki'nin öykülerinden birinin başlığıdır.
[27]27 Lenin, burada, K. Tulin takma adıyla yayınlanmış olan "Narodizmin Ekonomik İçeriği ve Bunun Bay Struve'nin Kitabındaki Eleştirisi" (Marksizmin Burjuva Yazınında Yansıması) başlıklı kendi makalesine değiniyor. Bu makale Ekonomik Gelişmemizin Nitelendirilmesi İçin Malzeme adlı derleme (Collected Works, Vol. 1, s. 333-507) içinde yayınlanmıştır.
Bu derleme, Nisan 1895 tarihinde 2.000 adet olarak legal bir basımevinde basıldı; çarlık hükümeti bu kitabın dağıtımını yasakladı, bir yıl boyunca dağıtımdan alıkoydu ve sonra da yakılmasını emretti. Ancak 100 adedi bu imhadan kurtulmuş ve bunlar St. Petersburg ve öteki kentlerdeki sosyal-demokratlar arasında elaltından dağıtılmıştır.
[28] Edward Bernstein'ın Die Voraussetzungen des Sozialismus und die Aufgaben der Sozialdemokratie adlı kitabı Rusya'da, 1901'de çeşitli başlıklar altında yayınlanmıştır: (1) Tarihsel Materyalizm, St. Petersburg. (2) Toplumsal Sorunlar, Moskova. (3) Sosyalizmin Sorunları ve Sosyal-Demokrasinin Görevleri, Moskova.
[29] Zubatov - Kendi girişimiyle 1901-03 yıllarında bir "polis sosyalizmi" politikasi izleyen, jandarma albayı ve Moskova Gizli Polis şefi. "Polis Sosyalizmi" politikası, işçileri otokrasiye karşı siyasal mücadeleden saptırmak amacıyla legal işçi örgütleri kurulmasından oluşuyordu. Bu örgütler aracılığıyla Zubatov, işçi sınıfı hareketini salt ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesine yöneltme girişiminde bulundu. İşçilere çarlık hükümetinin onlara ekonomik koşullarını iyileştirmede yardım etmeye hazır olduğu telkin ediliyordu.
Zubatovculuğun gerici niteliği, çalışan yığınları, otokrasiye karşı mücadelenin içine çekmek üzere legal işçi sınıfı örgütlerinden yararlanan devrimci sosyal-demokratlar tarafindan açığa çıkartıldı. Daha sonraları Lenin'in de yazdığı gibi: "Böylece Zubatov hareketi kendi sınırlarını aşmakta ve polisin çıkarları için, otokrasinin desteklenmesi için, işçilerin siyasal bilincinin yozlaştırılması için polis tarafından başlatılan bu hareket, otokrasiye karşı dönmekte, proleter sınıf mücadelesinin bir patlaması haline gelmektedir" ("St. Petersburg Grevi", Toplu Yazılar, Cilt 8, 1964 baskısı).
1903'teki devrimci hareketin etkisi altında çar hükümeti Zubatov örgütlerini dağıtmak zorunda kaldı.
[30] Rus Sosyal-Demokratlarının Protestosu, Lenin'in 1899'da sürgünde olduğu sıra yazılmıştır. Bu "protesto" ekonomist grubun manifestosu Credo'ya karşı yazılmıştı.
"Protesto", Lenin'in Minusinsk bölgesindeki Yermakovskoye köyünde topladığı ve onyedi marksist sürgünün katıldığı bir konferansta tartışılmış ve oybirliği ile onaylanmıştı. Turlihansk ve Orlov'daki (Vyatka Guberniyası) sürgünler de bu protestoya imza atmışlardır.
Lenin bu "Protesto"yu yurtdışına, Emeğin Kurtuluşu grubuna göndermiştir. 1900'ün başlarında, bu, G. V. Plehanov tarafından Raboçeye Dyelo editörleri için Vademecum'da yayınlanmıştır.
[31] Byloye - esas olarak narodizmin tarihine ve ilk toplumsal hareke,tlere değinen bir dergi; V. L. Burtsev tarafından kurulmuştur. 1900'den 1904'e kadar dergi Londra'da, ve 1906 ve 1907'de de V. Y. Boguçarski ve P. Y. Şçogolev yönetiminde St. Petersburg'da yayınlandı. 1907'de derginin yayınlanması çarlık hükümeti tarafından yasaklanmıştır. 1908'de dergi yazarlarından Burtsev dergiyi Paris'te çıkarmaya başladı ve bu yayın 1912'ye kadar sürdü. Derginin Rusya'da yayınlanması 1917'de başladı ve 1926'ya kadar sürdü. Ekim Devriminden sonra dergiyi P. Y. Şçogolev yönetmiştir.
[32] Raboçeye Dyelo Editörleri için Vademecum. Emeğin Kurtuluşu grubu tarafından yayınlanan bir malzeme derlemesi, G. V. Plehanov'un Önsözüyle (Cenevre, Şubat 1900), RSDİP içindeki oportünizme, ve özellikle de Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin ekonomizmine ve onun organı Raboçeye Dyelo'ya karşı yöneltilmişti.
[33] Profession de foi (amentü, program) - 1899 yılının sonunda kurulmuş bulunan RSDİP Kiev Komitesinin oportünist görüşlerini sergileyen bir bildiri. Bu bildirinin Credo ile ortak yönü çoktu. Lenin bu belgeyi, "Profession de foi Üzerine" başlıklı makalesinde eleştirmiştir (Collected Works, Vol. 4, s. 286-96).
[34] Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin Üçüncü Kongresi, 1901 Eylül ayının ikinci yarısında Zürih'te yapıldı. Kongre, Haziran 1901'de yapılan Cenevre Konferansının hazırladığı yurtdışı Rus sosyal-demokrat örgütlerin birleştirilmesine ilişkin anlaşma taslağına değişiklikler ve ekler getirdi. Kongre, revizyonistleri yüreklendiren Raboçeye Dyelo yöneticilerine verilen talimatları onayladı. Kongre kararları, Birlik önderlerine egemen olan oportünist eğilimi ve bunların Haziran Konferansının kararlarına uymaya niyetli olmadıklarını gösterdi.
[35] Alman Sosyalist İşçi Partisinin Gotha Programı, iki Alman sosyalist partisini, August Bebel ve Wilhelm Liebknecht (bunların her ikisi de Marx ve Engels'in ideolojik etkisi altında idiler) liderliğindeki ayzenahçılar ile lasalcıları birleştiren 1875'teki Gotha Kongresinde kabul edilmiştir. Program, niteliği yönünden seçmeci ve oportünist bir programdı, çünkü bellibaşlı sorunlarda ayzenahcılar, lasalcılara ödün vermişler ve lasalcıların formülasyonlarını kabul etmişlerdi. Marx ve Engels, Gotha Programının taslağını, 1863 Eisenach Programı ile karşılaştırıldığında geri bir adım olduğunu söyleyerek şiddetle eleştirdiler. (Marx ve Engels, Gotha ve Erfurt Programının Eleştirisi, Sol Yayınları, Ankara 1976.)
[36] Lenin burada P. B. Akselrod'un 1898'de Cenevre'de yayınlanmış olan Rus Sosyal-Demokratlarının Bugünkü Görevleri ve Taktikleri Sorunu başlıklı kitapçığına değiniyor.
[37] Lenin, 1896'da St. Petersburg işçilerinin yığın grevlerine atıfta bulunuyor. Grev, 23 Mayısta Kalinkin Fabrikasında başladı ve kısa zamanda St. Petersburg'un öteki bütün bellibaşlı eğirme ve dokuma fabrikalarına ve daha sonra da makine imalâtı işletmelerine, lastik işletmelerine, kâğıt fabrikalarına ve şeker fabrikalarına yayıldı. Bu grev St. Petersburg işçilerinin sömürücülere karşı ilk ortak eylemleri idi. Tümü tümü 30.000 işçi greve gitmişti.
Grev, St. Petersburg İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği tarafından yönetilmişti. Birlik, hakları için, ortak mücadele yürütmeleri için çağrılar yapan bildiriler yayınladı. Çalışma gününün on-buçuk saate indirilmesi, daha yüksek ücret, ücretlerin zamanında ödenmesini, vb., kapsayan grevcilerin ana istemlerini basıp dağıttı.
Grevin haberleri dışarda büyük etki yarattı. St. Petersburg proletaryasının grevleri, Moskova ve Rusya'nın öteki yerlerindeki işçi sınıfı hareketine bir dürtü verdi ve çar hükümetinin fabrika yasalarını gözden geçirmesini ve 2 (14) Haziran 1897'de çalışma gününü onbir-buçuk saate indiren bir yasayı çıkarmasını hızlandırmaya zorladı. Lenin, bu grevlerin "işçi hareketinin giderek yükseldiği bir döneme öncülük ettiklerini" yazmıştır. (V. İ. Lenin, Collected Works, Vol. 13, s. 84.)
 [38] İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği, St. Petersburg'un 20 marksist işçi çevresini birleştiren ve 1895 güzünde Lenin tarafindan kurulan örgüt. Demokratik merkeziyetçilik ilkeleri üzerinde katı disiplin kuralları ile kurulan örgütün başında Lenin'in liderliğini yaptığı Merkez Grup bulunuyordu.
Bu örgüt Rusya'da, sosyalizmi işçi sınıfı hareketine sokan ilk örgüt oldu. İşçilerin ekonomik istemleri için mücadelesini çarlığa karşı siyasal mücadele ile birleştirdi. Birlik işçiler için bildiri ve kitapçıklar yayınladı. Bunlar, bir işçi siyasal gazetesi olan Raboçeye Dyelo'nun yayınına da yolgöstericilik eden Lenin tarafından kaleme alınıyordu. Birliğin etkinliği St. Petersburg'un çok ötelerine kadar ulaşmıştı.
Lenin'in girişimi ile işçi çevreleri, Moskova, Kiev, Ekaterinoslav ve Rusya'nın öteki kasaba ve bölgelerindeki Mücadele Birlikleri içerisinde birleştiler.
8-9 (20-21) Aralık 1895 gecesi Lenin ve Birliğin öteki üyelerinin çoğunluğu tutuklandı ve Raboçeye Dyelo'nun ilk sayısına elkondu.
Hapisanede Lenin, şifreli mektup ve broşürlerle Birliğin eylemlerine yolgösterdi ve onlara yardımcı oldu. Hapisanede (bugüne kadar daha bulunamamış olan) Grevler Üzerine adlı bir kitapçık ve Sosyal-Demokrat Partinin Programı İçin Taslak ve Açıklama'yı da yazdı.
Lenin'in sözleriyle Birlik, işçi sınıfı hareketine destek sağlayacak ve proletaryanın sınıf mücadelesine yolgösterecek devrimci bir partinin çekirdeği idi. 1898'in ikinci yarısında ekonomistler Birlik içinde ağırlık kazandılar. Gazeteleri Raboçaya Mysıl aracılığıyla Rusya'da sendikalizmi ve bernetayncılığı yaydılar. Tutuklamadan kaçan Birliğin eski üyeleri, Lenin'in Birlik geleneğini sürdürdüler. Bunlar 1898'de RSDİP'nin Birinci Kongresinin hazırlanmasına yardımcı oldular ve Kongreden sonra yayınlanan manifestoyu hazırladılar.
[39] Lenin'in Raboçeye Dyelo gazetesi için yazmış olduğu "Rus İşçilerine" başlıklı başyazı bulunamamıştır.
Russkaya Starina - M. İ. Semevski tarafindan kurulmuş tarih konusundaki makalelere yer veren aylık bir dergi; 1870'ten 1918'e kadar St. Petersburg'da yayınlanmıştır. Bu dergi, Rus devlet adamlarına ve kültür dünyasının önce gelenlerinin anılarına, günlüklerine, notlarına ve mektuplarına ve öteki çeşitli belgelere oldukça geniş yer vermiştir.
[40] 27 Nisan (9 Mayıs) 1895'te Yaroslavl'da Büyük Tekstil Fabrikasındaki grevcilere karşı baskılar. Ücretlerde kesinti yapılmasına karşı bir protesto çağrısı ile greve 4.000'den fazla işçi katılmıştı.
Lenin'in bu grevle ilgili makalesi bugüne kadar bulunamamıştır.
[41] S. Petersburgski Rabopi Listok, İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliğinin organı idi. Ancak iki sayısı çıktı. - 1. sayı .Şubat (Ocak tarihini taşıyordu) 1897'de ve 2. sayısı Cenevre'de Eylül 1897'de yayınlandı.
Gazete, işçileri ekonomik mücadelelerini geniş siyasal istemlerle bileştirmeye ve bir işçi partisinin gerekliliğine ağırlık vermelerine çağırıyordu.
[42] Lenin'in sözünü ettiği özel toplantı, St. Petersburg'da 14 ve 17 Şubat (26 Şubat-1 Mart) 1897 tarihleri arasında yapıldı. Toplantıya V. İ. Lenin, A. A. Vaneyev, G. M. Kırjijanovski ve St. Petersburg İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliğinin öteki üyeleri, yani Sibirya'ya sürgüne gönderilmeden önce hapisten salıverilen Birliğin "eski" üyeleri ile Lenin'in tutuklanmasından sonra Birliğin liderliğini üstlenen "gençler" katılmışlardı.
[43] "Listok" Rabotnika, Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin (union) gazetesi, 1896'dan 1898'e kadar Cenevre'de düzensiz olarak yayınlanmıştır. Tamamo on sayı yayınlanmıştır, 1-8. sayıları Emeğin Kurtuluşu grubu tarafından hazırlanmıştır.
Birliğin (League) üyelerinin çoğunluğu ekonomizme yönelince Emeğin Kurtuluşu grubu, Birliğin yayınlarını hazırlamayı kabul etmemiş ve 8 ve 9. sayıları (Kasım 1898) ekonomistler tarafından yayınlanmıştır.
[44] V. İ. - V. P. İvanşin.
[45] Çarlık jandarmaları mavi üniforma giyerlerdi.
[46] Avusturya Sosyal-Demokrat Partisinin Viyana Kongresi, 2-6 Kasım 1901'de yapıldı ve bu kongre 1888 Heinfeld programının yerine yeni bir program kabul etti. Bu yeni programın taslağı 1899 Brünn Kongresinde atanan özel bir komisyon (V. Adler ve ötekiler) tarafından hazırlandı, program bernştayncılığa büyük ödünler vermişti.
[47] Hirsch-Duncker sendika!arı, burjuva İlerici Partinin üyeleri olan Hirsch ve Duncker tarafından Almanya'da 1868'de kurulan reformcu sendikalar. Emekle sermaye arasındaki "uyum" teorisine bağlı kalarak Hirsch-Duncker sendikalarının vaftiz babaları kapılarını işçilere olduğu kadar kapitalistlere de açtılar ve grev mücadelelerinin amaçsız mücadeleler olduğunu ileri sürdüler. Bunlar, işçilerin kapitalizmin boyunduruğundan, kapitalist toplumun içerisinde burjuva yasaları ve sendika örgütleri yoluyla kurtarılacağını söylüyorlardı. Onlara göre sendikaların asıl işlevleri, işçiler ile kapitalistler arasında ve mali kaynakların birikiminde aracılık etmektir. Grevlere karşı olumsuz bir tutum takınarak Hirsch-Duncker sendikaları, gerçekte, grev-kırıcılığı görevini yerine getiriyorlardı. Eylemleri, karşılıklı yardım derneklerinde ve eğitim çalışmalarında yoğunlaşmışti. Mayıs 1933'e kadar varlıklarını sürdüren Hirsch-Duncker sendikaları Almanya'da hiç bir zaman işçi sınıfı hareketi içerisinde önemli bir rol oynamamışlardır. 1933'te bu sendikanin önderleri faşist "işçi cephesine" katıldılar.
[48] İşçi Sınıfının Öz Kurtuluşu grubu, 1898 sonyazında St. Petersburg'da ortaya çıkmış ve ancak birkaç ay varolabilen küçük bir ekonomist gruptu. Bu grup Mart 1899 tarihli bir manifesto yayınlayarak (Temmuz 1899'da Nakanune adlı dergide basılmıştır) tüzüğünü duyurmuş ve işçilere seslenen birkaç duyuru çıkarmıştır.
[49] Nakanune - E. A. Serebriakov tarafından çıkartılan ve Narodnik görüşleri savunan aylık bir gazete, Ocak 1889'dan Şubat 1902'ye kadar Rusça olarak Londra'da yayınlanmıştır, 37 sayısı çıkmıştır. Dergi çeşitli küçük-burjuva partilerin ve eğilimlerin temsilcilerini biraraya getiren bir merkez olmuştur.
[50] Emeğin Kurtuluşu grubu ile Raboçeye Dyelo editörleri arasındaki polemik Nisan 1899'da, Lenin'in Rus Sosyal-Demokratlarının Görevleri (Cenevre 1898) başlıklı kitapçığına ilişkin bir değerlendirmenin bu gazetenin 1. sayısında basılması üzerine çıkmıştı. Raboçeye Dyelo editörleri Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliğinin oportünist bir nitelik taşıdığını ve Rusya'daki sosyal-demokrat örgütler içersinde ekonomistlerin etkilerinin artmakta olduğunu reddediyorlar ve yazdıkları değerlendirmede "kitapçığın özü ile Raboçeye Dyelo'nun yayın programının tam bir uyum içinde olduğunu ve kitapçığın önsözünde "Akselrod'un hangi 'genç' yoldaşlardan sözettiğirii" bilmediklerini söylüyorlardı.
Ağustos 1899'da Raboçeye Dyelo editörlerine yazdığı mektubunda Akselrod, devrimci sosyal-demokratların Lenin'in kitapçığın da anahatları verilen konumlarıyla Rusya ve yurtdışı oportünistlerin konumlarıyla bir tutma çabasının aslında temelden yoksun olduğunu göstermiştir. Raboçeye Dyelo ile olan bu polemik daha sonra İskra ve Zarya'nın sütunlarında sürdürülmüştür.
[51] Sözü edilen illegal organ, Sosyalistlere Karşı Yasanın yürürlükte olduğu sıra Alman Sosyal-Demokrat Partisinin merkez organıydı; 28 Eylül 1879'dan 22 Eylül 1888'e kadar Zürih'te, ve 1 Ekim 1888'den 27 Eylül 1890'a kadar da Londra'da yayılanmıştır. 1879 ve 1880'de gazete Georg von Vollmar, ve Ocak 1881'den sonra da o yıllarda Engels'in etkisi altında bulunan Eduard Bernstein tarafından yönetilmiştir. Engels'in ideolojik önderliği Der Sozial demokrat'ı marksist bir çizgiye oturtmuştur. Sosyalistlere Karşi Yasanın yürürlüğe girmesinden hemen sonra yaratılmiş olan kafa karışıklığının üstesinden gelmiş olan Alman işçileri yığınının savaşkan ruhu gazete için büyük bir anlam taşıyordu; Der Sozial demokrat, bazı hatalara karşın, devrimci taktikleri savunmuş ve Alman Sosyal-Demokrat güçleri toparlamakta ve örgütlemede çok önemli bir rol oynamıştır. Sosyalistlere Karşı Yasa kaldırılınca, Der Sozial demokrat da yayınına son verdi ve Vorwärts gazetesi tekrar partinin merkez organı oldu.
[52] G. V. Plehanov, St. Petersburg'da 1895'te legal olarak yayınlanan Birci Tarih Teorisinin Gelişmesi adlı yapıtını N. Beltov takma adıyla yayınlamıştı.
[53] Zarya'nın 1. sayısında (Nisan 1901) yayınlanmış ve ekonomistlerin kendiliğinden hareketlere olan tutkunluklarıyla alay eden "Modern Rus Sosyalistinin İlâhisi" adlı hicivin bir mısraı. Bu "ilâhi" Nartsis Tuporilov imzasiyla Martov tarafından yazılmıştı.
[54] Zemskiye Naçalniki (kırsal yönetici). - Toprakbeylerinin köylüler üzerindeki yetkilerini artırmak üzere 1899'da çarlık hükümeti tarafından kurulmuş olan yönetsel bir makam. Kırsal yöneticiler yerel toprak soyluları arasından atanıyor ve kendilerine yalnızca yönetsel değil, köylüleri tutuklamak ve ağır cezalara çarptırmak da dahil geniş yargısal yetkiler de veriliyordu.
[55] Bund - Litvanya, Polonya ve Rusya Genel Yahudi İşvileri Birliği, 1897'de Vilno'da toplanan Yahudi sosyal-demokrat grubunun bir kongresinde kuruldu, daha çok Rusya'nın batı bölgelerindeki yarı-proleter Yahudi zanaatçılarının bir birliğiydi. Bund, RSDİP'nin birinci kongresinde (Mart 1898) partiye, özellikle Yahudi proleterlerini ilgilendiren sorunlarda bağımsız olan özerk bir örgüt olarak katıldı.
Bund, Rus işçi sınıfı hareketine milliyetçi ve ayrılıkçı eğilimleri getirdi. Nisan 1901'deki dördüncü kongresinde RSDİP'nin birinci kongresinde benimsenen özerklik ilişkilerinin, federal ilkelere dayanan bir ilişki ile değiştirilmesi konusunda karar alındı. Bund'un bu kongresinde, aynı zamanda, "geniş yığınları harekete çekmenin en iyi yolunun ekonomik mücadele olduğu" yolunda siyasal mücadelenin yöntemleri ile ilgili bir karar da yayınlandı. Partinin ikinci kongresinde Bund delegeleri, örgütlerinin, Rusya'daki Yahudi prolotaryanın biricik temsilcisi olarak tanınmasında direndiler. Kongre, bu örgütsel milliyetçiliği reddetti ve bunun üzerine Bund, partiden ayrıldı. 1906'da dördiincü (Birlik) kongresinde alınan bir kararla Bund, RSDİP'ye yeniden girdi. Bundcular parti içersinde daima oportünist kanadı (ekonomistler, menşevikler, tasfiyeciler) desteklediler ve bolşeviklere karşı mücadele yürüttüler. RSDİP'nin üyesi olmakla birlikte Bund, burjuva-milliyetçi nitelikte bir örgüttü. Bo1şeviklerin, ulusların kendi kaderlerini tayın etme isteğini kapsayan programlarına karşı Bund, kültürel-ulusal özerklik dileğini öne sürdü. 1914-1919 Birinci Dünya Savaşında bundcular sosyal-şovenist bir tutumu benimsediler. 1917'de Bund, karşı-devrimci geçici hükümeti destekledi ve Ekim Sosyalist Devrimi düşmanlarının safında yer aldı. Yabanci askeri müdahaleler ve içsavaş yıllarında, bundcu liderler, karşı-devrimle işbirliği yaptılar. Aynı zamanda, Bund'un tabanındaki üyeler arasında Sovyet hükümetini destekleme doğrultusunda bir dönüş görüldü. Proleter iktidarın, iç karşı-devrime ve dış müdahaleye karşı barışı kesinleştiği zaman, Bund, Sovyet düzenine karşı mücadeleden vazgeçti. 1921 Martında, Bund kendini dağıttı ve bazı üyeleri Bo1şevik Partisine girdi.
[56] Rusya'da serfliğin kaldırılması kararnamesi (19 Şubat 1861) gereğince, çar hükümeti, köylülerin "alınterleri ve kanlarıyla sulamış oldukları kendi köylü toprakları" (Lenin) için ödemede bulunmaları yükümlülüğünü koydu. Saptanan fiyatlar, köylüye verilen toprağın gerçek fiyatının iki-üç katıydı. 1907'de bu ödemeler durdurulana kadar, köylüler, toprak sahiplerine, toplam olarak, 2.000 milyon ruble ödemiş1erdi.
[57] Burada sözü edilen olaylar, Şubat ve Mart 1901'de St. Petersburg'da, Moskova'da, Kiev'de, Harkov'da, Kazan'da ve Rusya'nın öteki kentlerinde yer alan ve öğrencilerle işçilerin girişmiş oldukları yığınsal devrimci eylemlerdi: siyasal gösteriler, toplantılar, grevler.
Akademik istemlerle başlayan 1900-01'deki öğrenci hareketi, otokrasinin gerici politikasına karşı, devrimci siyasal eylem niteliği kazanmıştı; bu eylem, ilerici işçiler tarafindan desteklendi ve Rus toplumunun bütün katları arasında yankılar uyandırdı. Şubat ve Mart 1901'deki gösterilerin ve grevlerin asıl nedeni, ögrenci toplantılarına katılmanın cezası olarak, Kiev üniversitesinden 183 öğrencinin askere alınmasıydı (bkz: Collected Works, Vol. 4, s. 414-419). Hükümet,. devrimci eylemlere katılanlara karşı amansız bir saldırıya geçti; polis ve kazaklar gösterileri dağıttı ve katılanlara saldırdı; yüzlerce öğrenci tutuklandı ve kolejlerden ve üniversitelerden atıldı. 4 (17) Mart 1901'de, St. Petersburg'da, Kazan Katedrali önündeki meydanda yapılan gösteri, görülmemiş bir vahşetle dağıtıldı. Şubat-Mart olayları, Rusya'da yaklaşmakta olan devrimci kabarmanın belirtileriydiler; işçilerin harekete siyasal sloganlarla katılmaları çok büyük bir önem taşıyordu.
[58] Svoboda ("Özgürlük") - Mayıs 1901'de E. O. Zelenski (Nadejdin) tarafından kurulan ve "sosyalist-devrimci" grup Svoboda tarafından İsviçre'de yayınlanan bir dergi. Derginin yalnızca iki sayısı çıkmıştır: n° 1, 1901'de ve n° 2, 1902'de. V. İ. Lenin, Svoboda grubunu, "ne ciddi görüşlere, programlara, taktiklere ve örgütlere ve ne de kitleler içinde köklere sahip" olan o "köksüz gruplaşmalar"dan biri olarak görmüştür (bkz: "Maceracılık Üzerine", Toplu Yapıtlar, cilt. 20, 1964 baskısı). Yayınlarında (Svoboda'nın yanında, grup, Devrimin Arifesi. Teori ve Taktik Sorunlarının Düzensiz Bir Yeniden Gözden Geçirilmesi, n° 1; Otkliki gazete-dergisi, n° 1; Nadejdin'in Rusya'da Devrimciliğin Yeniden Doğuşu adlı programsal broşürü, vb. gibi şeyler de yayınlanmıştır) Svoboda grubu, terörizm ve "ekonomizm" düsüncelerini savunmuştur. St. Petersburg "ekonomistler"i ile bir blok halinde İskra'ya ve RSDİP St. Petersburg komitesine karşı çıkmıştır. 1903'te grubun varlığı son bulmuştur.
[59] İskra, n° 7'deki (Ağustos 1901) mektup, St. Petersburglu bir dokumacıdan gelmişti. Bu mektup İskra'nın "İşçi Hareketi ve Fabrikalardan Mektuplar" adlı kesiminde yayınlandı. Bu mektup Lenin'in İskra'sının ileri işçiler arasındaki büyük etkisini gösteriyordu. Mektupta şöyle deniyordu:
"... İskra'yı birçok işçi arkadaşıma gösterdim ve gazete okuna okuna bir paçavra haline geldi; ama gene de bir hazine gibi saklıyoruz. ... İskra bizim davamızı, kopeklerle değerlendirilemeyecek ya da saatlerle ölçülemeyecek olan tüm Rusya'nın davasını ele alıyor. ... Geçen pazar günü onbir kişiyi topladım ve onlara "'Nereden Başlamalı'yı okudum. Akşam geç saatlere kadar bu yazıyı tartıştık. Her şeyi nasıl da iyi açıklıyor, nasıl da sorunun özüne giriyor. ... Ve İskra'nıza bir mektup yazıp bize yalnızca nasıl başlamamızı değil, nasıl yaşamamızı ve nasıl ölmemizi de öğretmenizi istemeyi arzuladık."
[60] P. B. Akselrod'un yazdığı "Otokrasi ve Zemstvolar" adlı makalede, Şubat ve Mayıs 1901'de, İskra, n° 2 ve 3'te yayınlandı. Struve'nin makalesinin İskra'da ve S. Y. Witte'nin gene "Otokrasi ve Zemstvolar" başlıklı "gizli raporu"nun Struve'nin yazdığı girişle birlikte Zarya'da yayınlanması, İskra ve Zarya yöneticileri ile (Struve'nin şahsında) "demokratik muhalefet" arasındaki Ocak (1901) tarihli anlaşma gereğince mümkün olmuştu. Bu anlaşma, Plehanov'un desteği ile Akselrod ve Zasuliç tarafından yapılmış, Lenin ise buna karşı çıkmıştı; anlaşma kısa ömürlü oldu, çünkü 1901 ilkyazında sosyal-demokratlar ile burjuva demokratları arasındaki işbirliğinin sürmesinin olanaksız olduğu anlaşıldı ve Struve ile kurulmuş olan ittifak bozuldu.
[61] Rossiya - Gazeteci A. V. Anfiteatrov ve V. M. Doroşeviç'in de katkılariyla, G. P. Sazanov'un yönetimi altında, 1899'dan 1902'ye kadar St. Petersburg'da yayınlanmış olan ılımlı bir liberal günlük gazete. Bu gazete Rus burjuva topluluğu arasında oldukça genis bir okur yığınona sahipti. Gazete A. V. Amfiteatrov'un "Sayın Obmanov'lar" başlıklı makalesi yüzünden Ocak 1902'de çarlık hükümeti tarafından kapatıldı.
[62] Brentanoculuk - "Proletaryanın devrimci olmayan sırıf mücadelesini kabul eden liberal bir burjuva öğretisi" (Collected Works, Vol. 28, "Proleter Devrimi ve Dönek Kautsky"). Fabrika yasaları ve işçilerin sendikalar içinde örgütlenmeleri yoluyla işçi sınıfının sorunlarının kapitalizm çerçevesi içerisinde çözülebileceğini iddia eder. Bu ad, burjuva ekonomi politiğinde Katheder-sosyalizminin önde gelen savunucularından olan L. Brentano'dan gelmektedir.
[63] St.-Petersburgskiye Vedomosti - 1703'te kurulan ilk Rus gazetesi Vedomosti'nin bir devamı olarak 1728'de St. Petersburg'da çıkmaya başlayan bir gazete. 1728'den 1874'e kadar gazete, Bilimler Akademisi tarafından, ve 1875'ten sonra da Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlandı; yayınını 1917'nin sonuna dek sürdürdü.
[64] Ruskiye Vedomosti. - 1863'ten itibaren Moskova'da yayınlanan bir gazete; ılımlı liberal aydınların görüş1erini yansıtıyordu. 1905'te anayasacı-demokratların sağ kanadının organı oldu. 1918'de öteki karşı-devrimci gazetelerle birlikte yayınına son verdi.
[65] Sermayeye Karşı Emek Grubu, 1899 ilkyazında St. Petersburg'da V. A. Gutovski (daha sonraları Y. Mayevski adı altında bir menşevik olmuştur) tarafından kurulmuştur. Grup, St. Petersburg'daki işçilerle güçlü bağları bulunmayan birkaç işçiden ve aydından oluşuyordu; 1899 yazında, hemen bütün üyelerinin tutuklanmasından sonra dağıldı. Bu grubun görüşleri ekonomistlerinkine yakındı. Bu grup "Programımız" başlıklı bir bildiri basmıştır.
[66] Burada, Lenin'in 1901'de A. S. Martinov'la olan ilk karşılaşmasına değiniliyor.
[67] Struvecilik - Baş temsilcisi P. B. Struve olan legal marksizm.
[68] Afanisi İvanoviç ve Pulherya İvanovna - Gogol'un Eski Zaman Toprak Sahipleri adlı yapıtında anlatılan taşralı küçük toprak sahibi bir ataerkil aile.
[69] Lenin, St. Petersburg'da kendisinin yönettiği ve "eski üyeler" diye bilinen sosyal-demokrat çevreye değğiniyor; bu çevre 1895'te kurulan İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliğinin temelini oluşturmuştur.
[70] Zemlya i Volya ("Toprak ve Özgürlük") - 1876 sonyazında St. Petersburg'da devrimci narodnikler tarafından kurulan bir örgüt. Üyeleri arasında Mark ve Olga Natanson, G. V. Plehanov, O. V. Aptekman, S. M. Karavçinski, S. L. Perovskaya, A. D. ve A. F. Mihaylov da vardı. Zemlya i Volya grubu, Rusya'da köylüleri başlıca devrimci güç olarak görüyor ve köylüleri çarlığa karşı isyan ettirmeye çalışıyordu. Bu örgütün mensupları, birçok Rus guberniyasında (illerde), Tambov'da, Voronej'de ve başka yerlerde, devrimci bir eylemi yürüttüler.
Köylüler arasında ajitasyon amacıyla örgütün üyeleri, başta Volga boyu ve Rusya'nın verimli merkezi bölgeleri olmak üzere tarımsal alanlarda kırsal "merkezler" kurdular. İşçiler ve öğrenciler arasında da çalıştılar. Bazı işçi çevreleriyle bağlar kurmalarına karşın Zemlya i Volya tıpkı öteki narodnik grupçuklar gibi, işçi sınıfının öncü rolünü yadsıdıkları için, işçi sınıfı hareketine önderlik edemedi. Ayrıca, siyasal mücadele olsa olsa devrimcilerin enerjisini gerçek yoldan saptıracağı ve halkla olan bağlarını zayıflatabileceği görüşünde oldukları için, siyasal mücadelenin önemini anlayamadılar.
Köylüler arasındaki devrimci çalışmaların başarısızlığa uğraması ve hükümetin gittikçe artan baskısı karşısında üyelerinin çoğunluğu, amaçlarına ulaşmak için başlıca yol olarak siyasal terörizme dönmeye başladı. Bu konuda kesin anlaşmazlıklar çıktı ve 1879 Haziraninda Zemlya i Volya ikiye bölündü: Eski taktikleri destekleyenler (başı Plehanov çekiyordu) Çorni Peredel (Genel Yeniden Dağıtım) adı verilen bir örgüt oluştururlarken, terörizmi savunanlar da (A. İ. Jelyabov ve ötekiler) Narodnaya Volya'yı kurdular.
[71] Sosyalist Enternasyonalin 1900 Paris Kongresine Rus Sosyal-Demokrat Hareketin Raporu, Raboçeye Dyelo'nun yazıkurulu tarafından Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliği adına kongreye sunuldu ve Cenevre'de 1901'de ayrı bir broşür olarak yayınlandı.
[72] Yujni Raboçi ("Güney İşçisi") (gizli haberleşmelerde Yuri) - Rusya'nın güneyinde, 1900 sonyazında, bu ad altında bir gizli gazete etrafında oluşmuş sosyal-demokrat bir grup.
Ekonomistlerin tersine, Yujni Raboçi grubu proletaryanın siyasal mücadelesini ve otokrasinin devrilmesini baş görev olarak kabul ediyordu. Terörizme karşı idiler, devrimci bir yığın hareketini geliştirme gereğini savunuyorlar ve Rusya'nın güneyinde geniş devrimci faaliyetlerde bulunuyorlardı. Aynı zamanda da, liberal burjuvazinin rolünü abartıyorlar ve köylü hareketinin önemini görmezlikten geliyorlardı. Bütün devrimci sosyal-demokratları İskra etrafında birleştirerek merkezi bir marksist parti kurma yolundaki İskra planına karşı olarak, Yujni Raboçi grubu, bölgesel sosyal-demokrat birlikler yaratarak partiyi yenileme planını öne sürdü. Bu planı uygulamak üzere Aralık 1901'de Güney Rusya'daki parti komitelerinin ve örgütlerinin bir konferansını toplamak biçiminde pratik bir girişimde bulunuldu: bu konferansta Yujni Raboçi yayın organı olmak üzere RSDİP Güney Komiteleri ve Örgütleri Birliği kuruldu. Ancak bu girişimin uygulanamaz olduğu ortaya çıktı (grubun bütün örgütsel planının uygulanamaz oluşu gibi) ve 1902 ilkyazındaki toplu tutuklamaların ardından Birlik çöktü. Ağustos 1902'de, dışarda kalan Yujni Raboçi üyeleri, Rus sosyal-demokrasisinin birliğini yeniden kurmak için harcanacak ortak çabalar hakkında İskra yazıkurulu ile görüşmelere başladılar. Grubun İskra ile dayanışma içinde olduğunu bildirmesi, Rusya'daki sosyal-demokrat güçlerin sağlamlaştırılması açısından büyük önem taşıyordu. Kasım 1902'de, Yujni Raboçi grubu, İkinci Parti Kongresini toplayacak tertip komitesini kurmak üzere, Rusya'daki İskra örgütüne, St. Petersburg komitesine ve RSDİP kuzey birliğine katıldı ve sonra da komitenin çalışmalarinda yer aldı; ama, o dönemde bile, Yujni Raboçi grubu, tutarlı bir devrimci tutum takınmayı başaramadı.
RSDİP'nin İkinci kongresi, bütün öteki ayrı bağımsız sosyal-demokrat gruplar ve örgütler gibi Yujni Raboçi grubunun da dağıtılmasını oylarıyla kararlaştırdı.
[73] Burada sözü edilen yayınlar, Raboçaya Mysıl tarafından yayınlanmış olan Rusya'daki İşçi Sınıfının Durumuna İlişkin Sorular (1898) adlı bildiri ve Rusya'da İşçi Sınıfının Durumuna ilişkin Bilgi Toplamak İçin Sorular (1899) adlı kitapçıktır. İşçilerin çalışma ve yaşam koşulları konusunda, bildiride 17, kitapçıkta da 153 soru yer alıyordu.
[74] 1885 grev hareketi Vladimir, Moskova, Tver ve sanayi merkezi olan öteki guberniyalardaki birçok tekstil girişimcisini etkilemişti. Bunlardan en ünlüsü Ocak 1885'teki Savra Morozov fabrikasındaki grevdi (Morozov grevi). İşçilerin başlıca istemleri şunlardı: para cezalarının azaltılması ve işçi istihdam etme sistemine bir düzen getirilmesi. Bu grevi yöneten ileri işçiler P. A. Moiseyenko, L. İvanov ve V. S. Volkov'du. Yaklaşık 8.000 işçinin katıldığı Morozov grevi askeri birlikler tarafından bastırıldı; greve katılan 33 işçi mahkemeye verildi ve 600'ü de işlerinden atıldılar. 1885-86 grev hareketinin baskısı altında çarlık hükümeti, Para Cezası Yasası olarak bilinen 3 (15) Haziran 1886 tarihli yasayı kaldırmak zorunda kaldı.
[75] Oniki Yıl adlı derlemede Lenin, Bölüm V'in A kesimini çıkarmış ve şu notu koymuştur:
"'Kesim A.. 'Nereden Başlamalı' Makalesinden Kim Alındı', bu baskıya alınmamıştır, çünkü bu kesim İskra'nın 'kumanda etme' vb.. çabalarına ilişkin sorunlar üzerine Raboçeye Dyelo ve Bund ile yapılan bir polemikten ibarettir. Öteki şeyler arasında, bu kesim, Partinin Merkez Organını yenilemeye ve bir 'yazınsal laboratuvar' kurmaya İskra üyelerini davet edenin (1898-99'da) Bund'un kendisi olduğunu söylüyordu."
[76] Bu dipnotu, Lenin, gizlilik kuralları gereği koymuştur. Aslında, olaylar, tarih sırasına göre anlatılmaktadır.
[77] Yurtdışı Rus Devrimci Sosyal-Demokrasi Birliği, Lenin'in girişimiyle Ekim 1901'de kurulmuştu. İskra dış örgütü ve Emeğin Kurtuluşu grubunu da içeren Sotsial-Demokrat örgütü Birliğe bağlıydılar.
nbsp; Birliğin kurulmasından önce, Haziran 1901'de, Cenevre Konferansında bu örgütleri Yurtdışı Sosyal-Demokratlar Birliğine katma yolunda bir girişimde bulunulmuştu. Bu konferansta Rusya'nın bütün sosyal-demokrat güçlerini toparlama ve özellikle yurtdışındaki bütün sosyal-demokrat örgütleri birleştirme gereksinmesini belirten ve oportünizmin bütün tonlarını ve belirtilerini kınayan bir karar ("ilkeler üzerindeki anlaşma") hazırlanmıştı. Birleşmeye resmi biçim, 21-22 Eylül (4-5 Ekim) 1901'de toplanan "Birlik" Kongresinde verilecekti. Birliğin hâlâ oportünist tutumuna bağlı kaldığı, Kongrede açıklık kazanınca, Kongrenin devrimci kesimi (İskra örgütü ve Sotsial-Demokrat grup üyeleri), birleşmeyi mümkün görmediklerini açıkladılar ve kongreyi terkettiler. Bundan kısa bir süre sonra da bunun İskra örgütünün yurtdışı kesimi olduğu tüzüğünde belirtilen Yurtdışı Birliği kurdular. Birlik, yurtdışında yaşayan Rus sosyal-demokratlar arasından İskra yandaşları edindi, İskra'ya mali destekte bulundu, gazetenin Rusya'ya ulaştırılmasını örgütledi ve herkesçe anlaşılabilir marksist literatür yayını yaptı. Aralarında Lenin'in Yoksul Köylülere'si de bulunan çeşitli bültenler ve broşürler de çıkardı.
RSDİP'nin İkinci Kongresi, Birliği, yurtdışında komite statüsüne sahip birleşik parti örgütü olarak tanıdı ve bunun ancak parti merkez komitesince atanan kişi ya da gruplar aracılığıyla Rus sosyal-demokrat harekete destek olabileceğini belirtti.
İkinci Kongrenin ardından menşevikler, Birlik içinde mevzilendiler ve Lenin ve bolşeviklere karşı bir mücadeleye giriştiler. Birliğin Ekim 1903'teki İkinci Konferansında menşevikler, RSDİP İkinci Kongresi tarafindan onaylanmış parti tüzüğüne karşı yönelmiş yeni bir tüzük kabul ettiler. Bundan sonra 1905'e kadar varolan Birlik, menşevikliğin bir kalesi haline geldi.
[78] Lenin, burada, D. İ. Pisarev'in "Ham Düşünce Gafları" adlı makalesine değiniyor.
[79] "Listok" Raboçego Dyela ("Raboçeye Dyelo Eki") - Haziran 1900 ile Temmuz 1901 arasında, düzensiz aralarla, Cenevre'de sekiz sayı yayınlanmıştır.
[80] Lenin, Marx'ın Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i adlı yapıtından şu pasaja atıfta bulunuyor: "Hegel, bir yerde, şöyle bir gözlemde bulunur: bütün tarihsel büyük olaylar ve kişiler, hemen hemen iki kez yinelenir. Hegel eklemeyi unutmuş: birinci kez trajedi olarak, ikinci kez komedi olarak." (Bkz: Marx ve Engels, Seçme Yapıtlar, 1, Sol Yayınları, Ankara 1976, s. 477.)
[81] Kasım ve Aralık 1901'de Rusya'da işçilerin desteklediği bir öğrenci gösterileri dalgası başladı. Nijni-Novgorod'daki (Maksim Gorki'nin sürgün edilmesi üzerine başlamıştı), Moskova'daki (N. A. Dobrolyubov'un anısına düzenlenen bir toplantının yasaklanması üzerine başlamıştı), ve Ekaterinoslav'daki gösterilere ve Kiev, Harkov, Moskova ve St. Petersburg'daki öğrenci toplantılarına ve huzursuzluklarına ilişkin raporlar 20 Aralik 1901'de İskra n° 13'te ve 1 Ocak 1902'de İskra n° 14'te, "Toplumsal Yaşamımızdan" başlığı altında yayınlanmıştı; İskra n° 13'te Lenin'in "Gösteriler Başladı" adlı makalesi ve İskra n° 14'te de Plehanov'un "Gösteriler Üzerine" adlı makalesi de yer alıyordu.
[82] Uluslararası Sosyalist Büro - İkinci Enternasyonalin sürekli yürütme kurulu ve haberleşme merkezi; bu büronun üyeleri Enternasyonale dahil bütün partilerin temsilcilerinden oluşuyordu. G. V. Plehanov ve B. N. Kriçevski, Rus sosyal-demokratlarının temsilcileri olarak seçilmişlerdi. Lenin 1905'ten sonra bu büronun RSDİP'nin temsilcisi olarak üyesi oldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında büro, sosyal-şoven bir tutum takındı ve bundan sonra da uluslararası işçi sınıfı hareketinin birliğini sağlayan bir organ olarak varlığı fiilen son buldu.
[83] Devrimci Sotsial-Demokrat örgütü, Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliği içinde bölünmeden sonra (Mayıs 1900) Emeğin Kurtuluşu grubu ve onun yandaşları tarafından kurulmuştur. Ekim 1901'de, Lenin'in girişimiyle, bu örgüt, Yurtdışı Devrimci Rus Sosyal-Demokrasi Birliğini oluşturmak üzere yurtdışo İskra örgütü ile birleşmiştir.
[84] 1900'de Paris'te kurulan bu sosyal-demokrat grup, Mayıs 1901'de Borba ("Mücadele") adını aldı. Rus sosyal-demokrasisi içindeki devrimci ve oportünist akımları uzlaştırma amacıyla, Borba grubu, 1901'de Cenevre'de toplanan ve yurtdışı sosyal-demokrat örgütleri -İskra ve Zarya yazıkurulu, Sotsial-Demokrat örgütü, Yurtdışı Bund Komitesi ve Yurtdışı Rus Sosyal-Demokratlar Birliği- arasında yapılan konferansı topladı. Bu grup Ekim 1901'deki "Birlik" Konferansına da katıldı. Sosyal-demokrat görüş ve taktiklerden ayrıldığı ve örgüt düzenini bozucu faaliyetlere giriştiği ve Rusya'daki sosyal-demokrat örgütlerle hiç bir ilişkide bulunmadığı için, grubun ikinci kongrede temsil edilmesine izin verilmedi. Grup kongre kararıyla dağıtıldı.
[85] İskra, n° 18 (10 Mart 1902), "Parti Yaşamı" kesiminde "Zarya'nın Vorwärts Editörleri ile Polemiği" başlığı altında tartışmayı özetleyen bir yazı yayınlandı.

 

MARksIST Asiv Lenin ne yapmali 10