KÜTÜPHANE | LENIN | Bir Adım İleri">

KÜTÜPHANE | LENIN | Bir Adım İleri, İki Adım Geri

Dipnotlar

[66*] Bund tüzüðünün 2'nci maddesi üzerindeki oylama, çizgede neden yer almýþtýr? çünkü program ve federasyon sorunu üzerindeki oylamalar, daha az kesin ve daha az belirgin nitelikteki siyasal kararlarý yansýttýðý için, Ýskra'nýn onaylanmasýna iliþkin oylamalar tam görünümü vermemekteydi. Genel olarak düþünülürse, ayný türden þu ya da bu miktarda oylamayý alma doðrultusunda bir seçim, görünümün ana özelliklerini hiç bir biçimde etkilemez; dileyen, uygun düþen deðiþiklikleri yaparak bunu kolayca görebilir.
[67*] (B) tipinde gösterilen oylama budur; iskracýlar 32 oy, Bund'un önergesi 16 oy saðladý. Bu tipteki oylardan bir tekinin bile ad okunarak yapýlmýþ oylamalardan olmadýðýnýn belirtilmesi gerekiyor. Tek tek temsilcilerin hangi yolda oy kullandýklarý —ancak büyük bir olasýlýk derecesiyle— iki dizi tanýtla ortaya konabilir: 1) görüþmelerde Ýskracýlarýn her iki kanadýndan konuþmacýlar lehte konuþtular, Ýskracýlara-karþý olanlarla merkezin konuþmacýlarý aleyhte konuþtular; 2) lehte kullanýlan oylarýn sayýsý otuzüçe çok yakýndý. Ayrýca unutulmamasý gerek ki, kongre görüþmelerini tahlil ederken, oylamadan ayrý olarak, bize karþý "merkez"in Ýskracýlara-karþý olanlarla (oportünistlerle) birleþtiði birçok olaya iþaret etmiþtik. Bunlarýn bazýsý: demokratik istemlerin mutlak deðeri, muhalif öðeleri destekleyip desteklemememiz, merkeziyetçiliðin sýnýrlanmasý, vb..
[68*] Bütün belirtilerin gösterdiði gibi, tüzük üzerindeki dört diðer oylama da ayný türdendi: s. 278 — bizim 21 oyumuza karþýlýk Fomin'den yana 27 oy; s. 279 — bizim 24 oyumuza karþýlýk Martov'dan yana 26 oy; s. 280 — 27 oy benden yana, 22 karþý; ve ayný sayfada bizim 23 oyumuza karþýlýk Martov'dan yana 24 oy. Bunlar, daha önce üzerinde durduðum, merkez kurullarýna üye çaðýrma sorunu üzerindeki oylamalardýr. Ad okunarak oylama yapýlmamýþtýr: (Bu tür yalnýzca bir oylama yapýlmýþtý, ama kayýtlar kayboldu). Martovu bundcular (tümü ya da bir bölüðü) kurtardý. Martov'un (Birlik'te) bu oylamalara iliþkin yanlýþ ifadeleri, yukarda düzeltildi.
[69*] Ýkinci kongreden çekilen yedi oportünistten beþi bundcu (ikinci kongre federasyon ilkesini reddettikten sonra Bund partiden çekildi) ve iki Raboçeye Dyelo'cu, yoldaþ Martinov ve yoldaþ Akimov'du. Bu son ikisi, Ýskracý Birlik (League) yurtdýþýndaki tek parti örgütü olarak kabul edildikten yani Raboçeye Dyelo'cu Yurtdýþý Rus Sosyal-Demokratlar Birliði daðýtýldýktan sonra kongreyi terkettiler. [Yazarýn, 1907 baskýsýna notu. —Ed.]
[70*] Daha sonra göreceðimiz gibi, yoldaþ Akimov'la çok yakýn bir hýsýmlýk iliþkisi içinde bulunan Voronej Komisyonu da, yoldaþ Akimov da, kongreden sonra "azýnlýða" duyduklarý yakýnlýðý açýkça ortaya koymuþlardýr.
[71*] Yoldaþ Martov için not. Ýskracý teriminin, bir çevre mensubunu deðil de bir eðilimi izleyen kiþiyi ifade ettiðini unuttuysa, yoldaþ Martov'a, kongrede bu nokta üzerinde yoldaþ Trotski'nin yoldaþ Akimov'a yaptýðý açýklamayý kongre tutanaklarýndan , okumasýný salýk veririz. Kongrede (partiye iliþkin) üç Ýskracý çevre vardý: Emeðin Kurtuluþu Grubu, Ýskra yazýkurulu ve Ýskra örgütü. Bu üç çevreden ikisi kendilerini daðýtma düþüncesindeydiler; üçüncüsü, bu yolda yeterince partili olma anlayýþýnda deðildi ve kongre tarafýndan daðýtýldý. Ýskracý çevrelerin en geniþi, Ýskra örgütü (ki, yazýkuruluyla Emeðin Kurtuluþu Grubunu içeriyordu) kongrede onaltý temsilciye sahipti. Bunlardan yalnýzca 11'inin oy hakký vardý. Buna karþýlýk, herhangi bir Ýskracý "çevre"nin üyesi olarak deðil, eðilim olarak Ýskracý olanlar ise, benim hesabýma göre, otuzüç oya sahip yirmiyedi kiþiydi. Görüldüðü gibi, kongrede Ýskracýlarýn yarýsýndan azý Ýskra çevrelerine mensuptu.
[72*] Bu kitabýn 258-260. sayfalarýna bakýnýz. —Ed.
[73*] Bununla ilgili olarak, "merkez" temsilcilerinden biriyle, kongrede, aramýzda geçmiþ bir konuþmayý anýmsamamak elden gelmiyor. "Kongremizdeki hava ne kadar da bunaltýcý" diye yakýnýyordu o yoldaþ. "Bu kýrýcý savaþ, bu herkesin birbirine karþý giriþtiði kýþkýrtma, bu birbirini ýsýran tartýþma, bu yoldaþça olmayan davranýþ!.." Ben bu sözlere "kongremiz çok görkemli" karþýlýðýný verdim. "Özgür ve açýk bir savaþým. Fikirler ifade edildi. Görüþ farklýlýklarý ortaya kondu. Gruplar biçimlendi. Eller kaldýrýldý. Bir karar alýndý. Bir aþama geçildi. Ýleri! Benim için aslolan budur! Bu, yaþam demektir! Bu, sizin, sorun çözümlendiði için deðil, ancak yorulduklarý için susan aydýnlarýrýýzýn sonu gelmez, usandýrýcý laf gevelemelerine benzemez..."
      "Merkez"ci yoldaþ bana þaþkýnlýk içinde baktý ve omuzlarýný silkti. Ýki ayrý dil konuþuyorduk.
[74*] Eðer küçük þeyler büyük þeylerle karþýlaþtýrýlabilirse. -Ed.
[75*] En aþýrý. -ç.
[76*] Bu mektup, [13] Eylül [1903]'te [yeni tarihle] yazýldý. [Bkz: Lenin, Collected Works, Vol. 34, s. 164-166. -Ed.]. Mektubun, yalnýzca bana, önümüzdeki konuyla iliþkili görünmeyen bölümlerini atladým. Eðer mektubun kendisine yazýldýðý kiþi, benim atladýðým bölümleri önemli görürse, bu atlamalarý derhal onarabilir. Bu fýrsattan yararlanarak, yeri gelmiþken söyleyeyim, benim karþýtlarýmdan isteyen, eðer yararlý bir amaca hizmet edeceðini düþünürse, benim kendilerine yazdýðým özel mektuplarý yayýnlayabilir.
[77*] Bu kurul üyesi[32] ayrýca, azýnlýkla bir dizi özel ve toplu konuþmalar yaptý, çýkarýlan akýlalmaz masallarý yalanladý ve o kiþilerin parti görevi anlayýþýna seslendi.
[78*] Yoldaþ Martov'a gönderilen mektup ayrýca bir broþüre atýfta bulunuyor ve þu tümceyi de içeriyordu: "Son olarak, çalýþmalarýn selameti bakýmýndan bir kez daha belirtiriz ki, size, partinin en yüksek organýnda kendi görüþlerinizi resmen ifade etmek ve savunmak için her türlü fýrsatý vermek üzere, sizi merkez yayýn organýnýn yazýkuruluna üye olarak çaðýrmaya hala hazýrýz."
[79*] Yoldaþ Plehanov buna belki þunu da eklerdi: "ya da kavgayý baþlatanlarýn herbir isteðini tatmin etmeniz gerekir." Bunun neden olanaksýz olduðunu göreceðiz.
[80*] Martov'un o zaman yeniden basýlmakta olan broþürüne iliþkin sözlerini buraya almýyorum.
[81*] Maden bölgesinin kararý (Sýkýyönetim, s. 38).
[82*] Bkz: Lenin, Collected Works, Vol. 7, s. 73-83. -Ed.
[83*] Daha önce de belirttiðim gibi, sürgün ve göçmen topluluklarýnýn havasý içinde çok alýþýlmýþ bir þey olan yaygaracýlýðýn en çirkin görünümlerini bile aþaðýlýk amaçlara yormak akýllýca deðildi. Bu, olaðan olmayan yaþam koþullarýnýn, bozuk sinirlerin, vb. ortaya çýkardýðý bir tür salgýn hastalýktýr. Bu savaþým sisteminin tam bir görüntüsünü burada vermek zorunda kalýþýmýn nedeni, yoldaþ Martov'un, "Sýkýyönetimi"inde, ayný savaþým sistemine yeniden baþvurmuþ olmasýdýr.
[84*] Yoldaþ Plehanov'un, cankurtaran üye çaðýrma iþlemlerinin yapýlmasýný bitirir bitirmez, azýnlýðýn gözünde "bürokratik merkeziyetçiliðin" yandaþý olmaktan çýktýðýný belirtmek yeter.
[85*] Hiç bir þey, Lenin'in herhangi bir ilke ayrýlýðý görmeyi reddettiði ya da yadsýdýðý yolunda, yeni Ýskra tarafýndan öne sürülen yakýnmadan daha gülünç deðildir. Eðer sizin davranýþýnýz ilkeler üzerine biraz daha fazla kurulmuþ olsaydý, oportünizme doðru kaydýðýnýza dair tekrar tekrar öne sürdüðüm ifadeleri, daha önceden ele alýr, incelerdiniz. Eðer tutumunuz ükelere biraz daha fazla dayanmýþ olsaydý, ideolojik bir savaþýmý, yer için verilen bir kavgaya indirgemezdiniz. Suçlanacak biri varsa o sizsiniz, çünkü sizlere bir ilke insaný gözüyle bakýlmasýný olanaksýz hale getirecek her þeyi siz kendi kendinize yaptýnýz. Örneðin yoldaþ Martov'u alalým: Yoldaþ Martov, Sýkýyönetim'inde Birlik Kongresinden söz ederken, anarþizm konusunda Plehanov'la çýkan tartýþma için hiç bir þey söylemiyor, onun yerine, Lenin'in süper-merkez olduðunu, merkezin buyrultu çýkarmasý için Lenin'in yalnýzca gözünü kýrpmasýnýn yettiðini, Merkez Yönetim Kurulunun, Birliðin haklarýný çiðnediðini, vb. söylüyor. Hiç kuþkum yok ki, Martov yoldaþ, konusunu böyle seçerek, ilkelerinin ve fikirlerinin ne ölçüde derin olduðunu göstermiþtir.
[86*] Fransýzca léser eylemi, zarar vermek anlamýndadýr, majesté sözcüðüyle birlikte kullanýldýðý zaman krala zarar vermek anlamýna gelir. Lése majesté deyimi, eskiden kralýn koyduðu düzene ve yasalara aykýrý davranýþý anlatan bir deyimdi. Daha sonralarý bu deyimin anlamý daralmýþ, krala hakaret, yasaðý çiðneme, tabuya dokunma anlamlarýna gelir olmuþtur. Burada kastedilen þey, Martov yandaþlarýnýn, Lenin'i hedef almalarýnýn krala hakaret niteliðinde görüldüðünü ileri sürmeleridir. —ç.
[87*] Karþýlýk, bedel, bir þeyin yerini tutan þey. —ç.
[88*] Bolþevik sözcüðünün Rusça bolþinstvo (çoðunluk) sözcüðünden gelmesi gibi, menþevik sözcüðü de menþinstvo (azýnlýk) sözcüðünden gelmektedir. —ç.
[89*] Parti kongresinden sonra Martinov, Akimov ve Bruker yoldaþlara herhangi bir ödün verilmesi hiç bir zaman sözkonusu olmamýþtý. Onlarýn da "üyeliðe çaðýrýlma" isteðinde bulunduklarýndan benim haberim yok. Yoldaþ Starover'le yoldaþ Martov'un, "Partinin yarýsý" adýna bize mektup ve "nota" yollarken yoldaþ Bruker'e danýþtýklarýndan da kuþkum var... Birlik Kongresinde yoldaþ Martov, "Riyazanov ya da Martinov'la bir birlik" fikrini, onlarla bir "pazarlýk" olasýlýðýný ya da ortak bir "parti hizmeti" (bir yazýkurulu üyesi olarak; Birlik tutanaklarý, s. 53) fikrini, eðilip-bükülmeyen bir siyasal yiðlitlikle ve derin bir hiddetle reddetti. Birlik Kongresinde yoldaþ Martov, "Martinov eðilimleri"ni sert bir dille kýnadý (Birlik tutanaklarý, s. 88) ve yoldaþ Ortodoks[36] , gayet kurnazca, kuþkusuz Akselrod'la Martov'un, "Akimov, Martinov yoldaþlarla öteki yoldaþlarýn da biraraya gelmeye, kendileri için tüzük yapmaya ve uygun gördükleri biçimde o tüzük doðrultusunda davranmaya haklarý olduðunu düþündükleri"ni ima ettiði zaman, Peter'in Ýsa'yý yalanlamasý gibi, martovcular da bunu yalanladýlar (Birlik tutanaklarý, s. 100: "Akimov'lar, Martinov'lar, vb.'yle ilgili olarak yoldaþ Ortodoks'un duyduðu korku, hiç bir temele dayanmamaktadýr").
[90*] Yoldaþ Martov benim Merkez Yönetim Kuruluna avec armes et bagages [silah ve teçhizat elde —ç.] geçtiðimi söylediði zaman çok doðru bir ifade kullanmýþtý. Yoldaþ Martov askeri benzetmeleri çok sever: Birliðe karþý kampanya, çarpýþma, onulmaz yaralar, vb. vb... Doðruyu söylemek gerekirse, ben de askeri benzetmelerde çok zayýfýmdýr, özellikle insanýn, Büyük Okyanustan gelen haberleri büyük bir ilgiyle izlediði þu günlerde... Ama yoldaþ Martov, eðer askeri bir dil kullanacaksak, hikaye þöyle sürer: biz parti kongresinde iki hisarý ele geçiririz. Siz Birlik Kongresinde onlara saldýrýya geçersiniz. Ýlk, kýsa ateþ teatisinden sonra, benim silah arkadaþým, hisarlardan birinin komutaný, kale kapýlarýný düþmana açar. Doðal olarak ben, sahip olduðum topçuyu biraraya toplarým ve düþmanýn çok aðýr basan kuvvetlerine karþý "çembere dayanabilmek" için, gerçekte tahkim edilmemiþ olan öteki hisara geçerim. Hatta bir barýþ önerisinde bile bulunurum, çünkü iki kuvvete karþý dayanma gücüm ne kadardýr ki? Ama benim önerime yanýt olarak yeni müttefikler benim son hisarýmý top ateþi altýna alýrlar. Ateþle karþýlýk veririm. Bunun üzerine, benim eski silah arkadaþým —komutan— müthiþ bir öfkeyle haykýrýr: "Ey iyi insanlar, þu Chamberlain'e bakýn, nasýl da kavgacý!"
[91*] Gayet hararetli ve heyecanlý özel bir tartýþmanýn içindeyiz. Aniden, aramýzdan biri ayaða fýrlýyor, atýlýp pencereyi açýyor, Sobakeviç'lere, anarþist bireycilere, revizyonistlere karþý baðýrýp-çaðýrmaða baþlýyor. Doðal olarak, sokakta bir meraklý aylaklar kalabalýðý toplanýyor ve düþmanlarýmýz sevinç içinde ellerini ovuþturmaya baþlýyorlar. Öteki tartýþmacýlar da pencerenin önüne gidiyor ve hiç kimsenin hakkýnda hiç bir þey bilmediði noktalar üzerinde imada bulunmaksýzýn tutarlý bir açýklama yapmak istiyorlar. Bunun üzerine, kavgayý tartýþmaya deðmeyeceði mazeretiyle (Ýskra, n° 53, s. 8, sütun 2, satýr 24 ve sonrasý) pencere gürültüyle kapatýlýyor. Aslýnda "kavgalar"ý Ýskra'da tartýþmaya baþlamaya deðmezdi yoldaþ Plehanov[38] — bu, gerçeðe daha yakýn olurdu!
[92*] Kuþkusuz, Martov yoldaþýn, Merkez Yönetim Kurulunun bu ultimatomu üzerine, kendi Sýkýyönetim'inde özel konuþmalara vb. yer vererek yarattýðý karýþýklýða girecek deðilim. Bu, önceki bölümde anlattýðým ve ancak bir uzmanýn sinirlerini harabederek çözmeyi umabileceði "ikinci tür savaþým yöntemi"dir. Çok azimli çabalara karþýn bugüne deðin bir anlaþmaya baðlanamayan görüþmeleri yayýnlamama konusunda Merkez Yönetim Kuruluyla bir anlaþmaya varýldýðýnda Martov yoldaþýn direndiðini söylemek yeter sanýrým. Merkez Yönetim Kurulu adýna görüþmeleri yönetmiþ olan yoldaþ Travinski, bana yazýlý olarak verdiði bilgide, beni, yazýkuruluna mektubumu, Ýskra dýþýnda yayýnlamakta haklý bulduðunu bildirmiþti.
      Ama yoldaþ Martov'un, özellikle sevdiðim bir sözü var. Bu, "En kötüsünden bonapartçýlýk" sözü. Yoldaþ Martov bu sözü yazarak çok iyi bir iþ yaptý. Bu kavramýn ne anlama geldiðini serinkanlýlýkla inceleyelim. Benim görüþümce, bu söz, iktidarý biçimsel olarak meþru yollardan, ama gerçekte halkýn (ya da partinin) iradesine kulak asmaksýzýn ele geçirmeyi ifade eder. Böyle deðil mi yoldaþ Martov? Eðer böyleyse, ben, "En kötüsünden bonapartçýlýk" etmekten kimin suçlu olduðuna karar vermeyi kamuoyuna güvenle býrakabilirim: martovcularýn kurula alýnmamasý konusunda resmi haklarýný kullanabilecek olan, ama yine de, bu haklarýný kullandýklarýnda ikinci kongrenin iradesiyle desteklenebilecekleri halde, o haklarýný kullanmayan Lenin ve yoldaþ Y mi,[41] , yoksa resmen meþru yollarla ("oybirliðiyle üyeliðe çaðýrýlma") yazýkurulunu iþgal eden, ama gerçekte bunun, ikinci kongrenin iradesine uymadýðýný bilen ve bunun üçüncü kongrede bir denemeden geçeceðinden korkanlar mý?
[93*] Ýman mesleði. —ç.
[94*] Bkz: Lenin, Collected Works, Vol. 7, s. 115-118. —Ed.
[95*] Bence de doðru. —ç.
[96*] Daha sonra ortaya çýktýðý gibi, "uyuþmazlýk" çok basit bir biçimde açýklandý. Bu, merkez yayýn organýnýn yazýkurulu üyeleri arasýndaki bir uyuþmazlýktý. "Kavgacýlýk" konusundaki yazýyý yazan Plehanov'du (onun n° 57'deki "Üzücü Bir Yanlýþ Anlama" baþlýklý yazýsýndaki itirafý), buna karþýlýk "Kongremiz" baþlýklý baþyazýyý Martov yazmýþtý (Sýkýyönetim, s. 84). Herkes ayrý yöne çekiyordu.
[97*] Bkz: Lenin, Collected Works, Vol. 7, s. 119-125. —Ed.
[98*] Bu yazýlar, Ýki Yýlý Aþkýn Bir Süredenberi "Ýskra" derlemesinde, Bölüm II, s. 122 ve sonrasýnda (St. Petersburg, 1906) yer alýyor. [Yazarýn 1907 baskýsýna notu. —Ed.].
[99*] Plehanov'un, Ýskra, n° 53'te yayýnlanan "Ekonomizm" yazýsýna bakýnýz. Yazýnýn ikinci baþlýðýnda, gürünüþe göre, ufak bir dizgi yanlýþý var. Bu baþlýk, "Ýkinci Parti Kongresi Üzerine Düþünceler" yerine, "Birlik Kongresi Üzerine Düþünceler" ya da hatta "Üyeliðe Çaðýrma Üzerine Düþünceler" olmak gerekirdi. Belli koþullar altýnda kiþisel iddialara verilecek ödünlerin uygunluðu bir yana, partiyi birbirine düþüren sorunlarý birbirine karýþtýrmak ve ortodoks görüþten oportünizme kaymaya baþlayan Martov'la Akselrod'un yeni hatalarýnýn yerine, program ve taktik konularýnda birçok sorunda oportönizmden ortodoks görüþe doðru geri dönmeye hazýrlanmakta olan Martinov'larla Akimov'larýn (Ýskra dýþýnda bugün hiç kimsenin anýmsatmadýðý) eski hatalarýný koymak (darkafalý çevre görüþü anlayýþýndan deðil, ama parti açýsýndan) hoþgörüyle karþýlanamaz.
[100*] Parti çalýþmalarýmýzýn içeriðinin, kongrede (programda, vb.) devrimci sosyal demokrasi ruhu içinde verilen bir savaþým pahasýna, Ýskra karþýtlarýyla, temsilcileri "azýnlýk" içinde sayýca fazla olan Bataklýða karþý verilen bir savaþým pahasýna belirlenip ortaya konduðu gerçeðini bir yana býrakýyorum. Bu "içerik" sorununda, örneðin eski Ýskra'nýn altý sayýsýyla (n° 46-51) yeni Ýskra'nýn oniki sayýsýný (n° 52-63) karþýlaþtýrmak da ilginç olur. Ama böyle bir karþýlaþtýrma, bir süre için beklemek zorundadýr.
[101*] Bkz: Lenin, Collected Works, Vol. 6, s. 231-252. —Ed.
[102*] Genel olarak bu bölümde olduðu gibi, burada da bu feryadýn "üyeliðe çaðrýlma" sorununa iliþkin yönünü, bir yana býrakýyorum.
[103*] Tüzüðün birçok maddesini sýralarken yoldaþ Martov, bütünün parçayla iliþkilerini düzenleyen bir maddeyi atladý: Merkez Yönetim Kurulu "parti kuvvetlerinin daðýlýmýný düzenler" (Madde 6). Ýnsan, kiþileri bir yönetim kurulundan ötekine aktarmaksýzýn kuvvetlerin daðýlýmýný düzenleyebilir mi? Böyle basit þeyler üzerinde durmak zorunda kalmak gerçekten yakýþýksýz.
[104*] Göhre, 16 Haziran 1903'te Saksonya'nýn 15'inci seçim çevresinden Reichtag'a seçilmiþti, ancak Dresden kongresinden[46] sonra, milletvekilliðinden istifa etti. Rosenow'un ölümü üzerine 20'nci seçim çevresi boþalýnca, o çevre seçmenleri Göhre'yi aday göstermek istediler. Parti Merkez Yürütme Kuruluyla Saksonya Parti Bölge Yönetim Kurulu buna karþý çýktý; gerçi Göhre'nin adaylýðýný önlemeye resmen haklarý yoktu ama, onun adaylýktan çekilmesini saðladýlar. Seçimlerde sosyal demokratlar yenilgiye uðradý.
[105*] "Bir Fabrika Ýþçisi Olarak Üç Ay". —Ed.
[106*] Kautsky, örnek olarak Jaurés'yi gösteriyor. Bu kiþiler oportünizme daha çok saptýkça, "parti disiplinini, kendi özgür kiþilikleri üzerinde hoþgörüyle karþýlanamayacak bir sýnýrlama saymaya" daha çok yanaþacaklardýr.
[107*] Bannstrahl: afaroz etme. Bu, bizde "sýkýyönetim" ve "olaðanüstü durum yasalarý" dedikleri þeyin Almanlardaki karþýlýðýdýr; Alman oportünistlerinin "iðrenilesi sözcüðü"dür.
[108*] Kautsky'nin, sözsüz bir uyuþuma dayanarak kabul edilmiþ bir geleneðin yerine resmen saptanan hukuksal bir kural konmasýna iliþkin bu sözlerini, genel olarak, partimizin, özel olarak da yazýkurulunun parti kongresinden bu yana geçirmekte olduðu "deðiþiklik"le karþýlaþtýrmak hayli öðreticidir. Bu deðiþimin tam önemini kavramamýþ görünen V.Ý. Zasuliç'in konuþmasýyla (Birlik Kongresi, tutanaklar, s. 66 ve devamý) karþýlaþtýrýnýz.
[109*] Her ne kadar bir yanda Martinov ve Akimov yoldaþlar, öte yanda von Vollmar ve von Elm ya da Jaurés ve Millerand arasýndaki farklýlýk çok büyükse de, hiç kimsenin kuþkusu yoktur ki, Rus sosyal-demokratlarýnýn ekonomistlerle politikacýlar olarak geçmiþte taktik sorunlarýnda ikiye bölünmeleri, tüm uluslararasý sosyal-demokrasi hareketinin oportünistler ve devrimciler olarak ikiye bölünmesine benziyordu. Siyasal bakýmdan özgür olan ülkelerle siyasal özgürlüðe sahip bulunmayan ülkeler arasýndaki çok büyük farklýlýða karþýn, örgütlenme sorunundaki bölünmelerde de benzerlik olduðundan hiç bir kuþku duyulamaz. Yeni Ýskra'nýn ilke sahibi yönetmenlerinin, Kautsky'yle Heine arasýndaki tartýþmaya kýsaca deðinirken (Ýskra, n° 64) örgütlenme sorunlarýnda, oportünizm ve ortodoksluðun genel olarak ifade ettiði ilke eðilimlerini tartýþmaktan ürkek bir tutumla geri durmuþ olmalarý haylikarakteristiktir.
[110*] 1. madde üzerindeki görüþmeleri anýmsayanlar, açýkça göreceklerdir ki, yoldaþ Martov'la Yoldaþ Akselrod'un bu 1. madde üzerinde yaptýðý hatalar, geliþtirildiði ve derinleþtirildiði zaman, örgütlenme sorunlarýnda ister-istemez oportünizme yolaçacaktý. Yoldaþ Martov'un temel görüþü —her isteyenin kendini parti üyesi saymasý görüþü- partiyi aþaðýdan yukarýya doðru kurma þeklindeki yanlýþ "demokrasi" anlayýþýnýn aynýsýydý. Buna karþýlýk benim görüþüm, partinin tepeden tabana doðru, parti kongresinden bireysel parti örgütlerine doðru kurulmasý anlamýnda "bürokratik"ti. 1. madde üzerindeki görüþmeler sýrasýnda, burjuva aydýn anlayýþý, anarþist lafebeliði, oportünist kuyrukçu derin düþünce, hepsi ortaya kondu. Yoldaþ Martov, Sýkýyönetim'inde (s. 20), yeni Ýskra'mn "yeni fikirleri oluþturmaya baþladýðý"ný söylüyor. Bu þu anlamda doðrudur: O ve yoldaþ Akselrod, birinci maddeden baþlayarak, fikirleri yeni bir yöne itmekteler. Ne var ki, dava, bu yönün oportünist bir yön olduðudur. Onlar bu yönde daha çok "çalýþtýkça" ve bu çalýþma, üyeliðe çaðrýlma konusundaki kavgalardan daha çok arýndýkça, bataða daha çok gömüleceklerdir. Yoldaþ Plehanov bunu daha parti kongresinde açýkça görmüþ ve "Ne Yapmamalý?" baþlýklý yazýsýnda onlarý bir kez daha uyarmýþtý: Yalnýzca oportünizme ve anarþizme götürebilecek olan bu yolda yürümeyin, sizi üyeliðe çaðýrmaya bile hazýrým, diyecek noktaya kadar varmýþtý. Martov'la Akselrod bu iyi öðüdü tutmadýlar : Neyi? Bu yolda devam etmemeyi mi? Üyeliðe çaðýrýlma yaygarasýnýn bir kavgadan baþka bir þey olmadýðý noktasýnda Lenin'le ayný görüþü paylaþmayý mý? Asla! Ona, bizim birer ilke adamý olduðumuzu göstereceðiz! —Ve gösterdiler. Herkese açýkça gösterdiler ki, eðer herhangi bir yeni ilkeye sahipseler, o ilke oportünist bir ilkedir.
[111*] Bu hayret verici ifade yoldaþ Martov'undur (Sýkýyönetim, s. 68). Yoldaþ Martov, yalnýzca bana karþý "isyan bayraðýný" açmadan önce bire karþý beþ oluncaya dek bekledi. Yoldaþ Martov çok beceriksizce tartýþýyor: muhalifini, ona en yüksek komplimanda bulunarak yýkmak istiyor.
[112*] Kavgayla ilke ayrýlýðý arasýnda ayrým yapma güçlüðü, þimdi kendiliðinden çözülmüþtür; üyeliðe çaðýrýlmaya iliþkin her þey kavgadýr: kongredeki savaþýmýn tahliline, 1. madde üzerindeki çekiþmelere ve anarþizmle oportünizme iliþkin her þey ilke ayrýlýðýdýr.
[113*] Bu sevimli eðlence için hatta kalýp halinde bir biçim bile geliþtirilmiþtir: Özel muhabirimiz X, çoðunluða baðlý Y yönetim kurulunun, azýnlýk mensubu yoldaþ Z'ye çok kötü davrandýðýný bildirmektedir.
[114*] Olaylar sonrasý. —ç.
[115*] Yanlýþ Anlamalarýmýz baþlýklý broþürü, "Rosa Luxemburg Karl Marx'a Karþý" yazýsýyla karþýlaþtýrýnýz.
[116*] Yoldaþ Kautsky, Martov'un maddesinden yana; öne sürdüðü sav da, bunun daha politik olduðuydu. Her þeyden önce, bu konu, bizim parti kongremizde politik davranma açýsýndan deðil, ilke açýsýndan tartýþýlmýþtýr. Akselrod, sorunu böyle koymuþtu. Ýkincisi, eðer yoldaþ Kautsky, Rus polis rejimi altýnda, bir parti örgütüne üye olmakla, yalnýzca o örgütün denetimi altýnda çalýþmak arasýnda böylesi büyük bir fark olduðunu düþünüyorsa yanýlýyor. Üçüncüsü, Rusya'da bugünkü durumu, Sosyalizmle Savaþ Yasasý[54] günlerinin Almanya'sýndaki durumla karþýlaþtýrmak, özellikle yanýltýcýdýr.


 

Açýklayýcý Notlar



[1] V. Ý. Lenin, Bir Adým Ýleri, Ýki Adým Geri (Partimizdeki Bunalým)'ý yazmak için aylarca çalýþmýþ, Rus Sosyal-Demokrat Ýþçi Partisinin (RSDÝP'nin) Ýkinci Kongre tutanaklarýný ve kararlarýný, her temsilcinin yaptýðý konuþmalarý, kongrede ortaya çýkan siyasal gruplarý, Merkez Yönetim Kurulu ve Parti Konseyi belgelerini baþtan sona, özenle incelemiþtir. Örgütlenme sorunlarýný ele aldýðý bu çalýþmada Lenin, menþevik oportünizme ezici bir darbe indirdi. Kitabýn tarihsel önemi, Lenin'in bu kitapta parti üzerine marksist öðretiyi geliþtirmesinde, proleter devrimci partinin örgütlenme ilkelerini ayrýntýlý bir biçimde incelemesinde ve marksizm tarihinde ilk kez iþçi sýnýfý hareketi için örgütün önemini küçümsemenin ne denli tehlikeli olacaðýný göstererek, örgütlenme konusundaki oportünizmin ayrýntýlý bir eleþtirisini yapmasýndadýr.
      Kitap, menþeviklerin þiddetli saldýrýsýna yolaçtý. Plehanov, Merkez (sayfa: 295) Yönetim Kurulunun, kitapla hiç bir iliþkisi olmadýðýný açýklamasýný istedi. Merkez Yönetim Kurulundaki arabulucular, kitabýn yayýnlanmasýný ve daðýtýlmasýný önlemeye çalýþtýlar.
      Oportünistlerin çabalarýna karþýn Bir Adým Ýleri, Ýki Adým Geri, Rusya'daki ileri iþçiler arasýnda geniþ ölçüde yayýldý. Polis kayýtlarýna göre, Moskova, Petersburg, Kiev, Riga, Saratov, Tula, Orel, Ufa, Perm, Kostroma, Sçigri, Þavli (Kovno Guberniyasý) ve baþka yerlerdeki tutuklamalar ve evlerin aranmasý sýrasýnda kitabýn nüshalarý bulundu.
      Bir Adým Ýleri Ýki Adým Geri, Lenin tarafýndan 1907'de (kitabýn baþlýk sayfasýnda 1908 yazýlýydý) Oniki Yýl derlemesinde yeniden yayýnlandý. Bu baský, 1904 orijinal baskýsýnýn Lenin'in el yazýsýyla karþýlaþtýrýlan tam metnini ve yazarýn 1907'de yaptýðý bütün ekleri içermektedir. — 3.
[30] Montanyar ve Jirond — 18. yüzyýlýn sonunda, Fransýz burjuva devrimi sýrasýnda, burjuvazinin iki siyasal grubu. Montanyarlar ya da Jakobenler, o zamanýn devrimci sýnýfý olan burjuvazinin, mutlakiyetle feodal sistemin kaldýrýlmasýndan yana olan daha kararlý temsilcilerine verilen addý. Öte yandan, Jirondenler, devrimle karþý-devrim arasýnda yalpalýyorlardý. Politikalarý, monarþiyle uzlaþma politikasýydý.
      Lenin "sosyalist Jirond" deyimini, sosyal-demokrat hareket içindeki oportünist eðilim için, "Montanyar" ya da proleter Jakoben terimini ise devrimci sosyal-demokratlar için kullanýyordu. — 179.
[31] Voronej komitesi ve St. Petersburg "Ýþçileri Örgütü", ekonomistlerin elindeydi. Bunlar, Lenin'in Ýskra'sýna ve marksist bir parti kurulmasýna karþýydýlar. — 181.
[32]. Merkez Yönetim Kurulunun bu yeni üyesi, 1903 Eylülünde Rusya'dan Cenevre'ye gelen F. V. Lengnik'di. — 192.
[33] Zarya ("Þafak") — Ýskra yazýkurulu üyelerinin 1901-1902'de Stuttgart'ta yayýnladýklarý marksist bilimsel ve siyasal dergi. Zarya, enternasyonal revizyonizmi ve Rus revizyonizmini eleþtirmiþ ve marksizmin teorik önermelerini savunmuþtur. Gazete, Lenin'in þu yazýlarýný yayýnlamýþtýr: "Zemstvo Zalimleri ve Liberalizmin Aniballeri", "Tarým Sorunu ve Bay Eleþtirmenler" (Tarým Sorunu ve Marx'ýn Eleþtirileri'nin ilk dört bölümü), "Rus Sosyal-Demokrasisinin Tarým Programý". Gazete ayrýca Plehanov'un þu yazýlarýný yayýnlamýþtýr: "Eleþtirmenlerimizi Eleþtiri. Bölüm: I. Bay P. Struve, Toplumsal Geliþme Marksist Teorisini Eleþtirici Rolünde", "Kant, Kant'a Karþý ya da Bay Bernstein'in Vasiyeti". — 192.
[34] Muhtemelen Cenevre'nin iki dýþ semti: Carouge ve Cluse. Çoðunluðun ve azýnlýðýn destekçilerinin oturduðu yerler. — 213.
[35] Sobakeviç — Gogol'ün Ölü Canlar'ýndan bir karakter. — 213.
[36] Ortodoks — Menþevik Liyabov Akselrod'un kullandýðý takma ad. — 214.
[37] Bazarov — Turgenyev'in Babalar ve Oðullar'ýnýn baþ kahramaný. — 216.
[38] Ýskra, n° 53'te, Lenin'in "Ýskra'ya Mektup"uyla (Collected Works, Vol. 7, s. 115-118) birlikte, Plehanov'un yazdýðý, yanýt niteliðinde bir de baþyazý yayýnladý. Lenin, sözkonusu mektubunda, bolþeviklerle menþevikler arasýndaki ilke ayrýlýklarýnýn gazetede enine-boyuna tartýþýlmasýný önermiþti. Plehanov, bu ayrýlýklarý (sayfa: 304) "teorik siyasete özgü basit kavgalar" diye niteleyerek bu tartýþmayý kabul etmedi. — 217.
[39] Revolutsionnaya Rossiya ("Devrimci Rusya") — Ýlkin Rusya'da Sosyalist-Devrimciler Birliði tarafýndan 1900'ün sonunda yayýnlanan yasa-dýþý sosyalist-devrimci bir gazeteydi. Ocak 1902'den Aralýk 1905'e kadar yurtdýþýnda (Cenevre'de) Sosyalist-Devrimci Partinin resmi organý olarak çýkarýldý. — 217.
[40] Menþeviklere Merkez Yönetim Kurulunun Ultimatomu 12 (25) Kasým 1903'te açýklandý. Lenin, 22 Ekim (4 Kasým) 1903'te Merkez Yönetim Kuruluna bir mektup göndererek menþeviklere þu önerilerde bulunulmasýný istemiþti 1) Merkez yayýn organýnýn yazýkurulundaki eski yönetmenlerden üçünün üyeliðe çaðýrýlmasý; 2) Yurtdýþý Birliðinde (Leauge) statükoya dönülmesi; 3) parti konseyinde menþeviklere bir üyelik verilmesi. Bu koþullar, Merkez Yönetim Kurulunun uzlaþtýrmacý üyelerince desteklenmedi. Sözkonusu mektupta Lenin, mektubunda ana hatlarýný çizdiði ve onaylanmasýný önerdiði ultimatomun (yani Merkez Yönetim Kurulunun onlara verebileceði pratik ödünleri gösteren belgenin) koþullarýný belirtmiþ, ancak bu koþullarýn karþý tarafa bildirilmesinin geciktirilmesini istemiþti: 1) Yazýkuruluna, eski yazýkurulunun dört üyesinin alýnmasý; 2) Merkez Yönetim Kuruluna, bizzat kurulun seçeceði, muhalefete mensup iki üyenin alýnmasý; 3) Yurtdýþý Birliðinde statükoya dönülmesi; 4) Parti Konseyinde menþeviklere bir üyelik verilmesi. "Eðer ultimatom kabul edilmezse" diye yazýyordu Lenin, "bu sonuna kadar savaþ demek olacaktýr. Ek bir koþul: 5) ikinci parti kongresindeki ve kongreden sonraki çekiþmelere iliþkin her türlü dedi-kodunun, kavganýn ve konuþmanýn sona erdirilmesi." (Collected Works, Vol. 34, s. 187.) Lenin'in bu önerileri (ek koþul hariç), Merkez Yönetim Kurulunun uzlaþmacý üyeleri tarafýndan bir ölçüde yumuþatýldý.
      Ultimatomun ertesi günü, menþevikler, Plehanov'dan da gördükleri büyük yardýmla, Ýskra'nýn eski yöneticilerini, merkez yayýn organýnýn yazýkuruluna üye olarak çaðýrdýlar, Merkez Yönetim Kurulunun ultimatomunu reddettiler ve parti çoðunluðuna karþý açýk bir savaþa giriþtiler. — 219.
[41] Y — Parti konseyinde, merkez yayýn organýnýn temsilcisi olan, daha sonra Merkez Yönetim Kuruluna üye olarak çaðýrýlan L. Ý. Galperin'in takma adý. Bu üye uzlaþmacý bir tutum takýnmýþtýr. — 220.
[42] Burada, "yasal marksizm"in baþlýca temsilcilerinden olan Piyotr Struve'ye ve onun Rusya'nýn Ýktisadi Geliþmesi Konusu Üzerine (sayfa: 305) Eleþtirici Sözler (1894) adlý kitabýna deðiniliyor. Bu ilk kitabýnda Struve'nin, burjuvaziyi savunan düþünceleri açýkça farkediliyordu. Lenin, 1894'de, St. Petersburg'daki bir marksist gruba okunan "Burjuva Yazýnýnda Marksizmin Yansýmasý" baþlýklý yazýsýnda, Struve'nin ve öteki "yasal marksistler"in görüþIerine saldýrdý. Lenin bu yazýsýný 1894'ün sonunda, 1895 baþýnda "Narodizmin Ýktisadi Ýçeriði ve Bay Struve'nin Kitabýndaki Eleþtirisi" (Collected Works, Vol. I, s. 333-507) adý altýnda geniþletti. — 226.
[43] Lenin, Martov'un Ýskra'da yayýnlanan "Hazýrlanmanýn Yolu Bu mu?" baþlýklý yazýsýna deðiniyor. Martov, o yazýsýnda, bütün Rusya'yý içine alan silahlý bir kalkýþma hazýrlýklarýna karþý durmuþ, bu hazýrlýklarýn ütopik fesatçý bir giriþimden baþka bir þey olmadýðýný söylüyordu. — 229.
[44] Zarya n° 1'de yayýnlanan (Nisan 1901) ve ekonomistlerin, kendi taktiklerini kendiliðinden geliþen bir harekete göre ayarlama çabalarýyla alay eden "Çaðdaþ Rus Sosyalistinin Ýlahisi" baþlýklý taþlamadan bir dize. Martov'un yazdýðý bu "ilahi", Narcis Tuporilov imzasýyla yayýnlanmýþtý. — 238.
[45] Oblomov — Bir toprak sahibi, Goncarov'un ayný adý taþýyan romanýnýn kahramaný, tembel ve pasif bir bitkiselleþmenin somut örneði. — 240.
[46] Alman Sosyal-Demokrat Partisinin Dresden Kongresi, 13-20 Eylül 1903 tarihleri arasýnda toplanmýþtý. Kongrede tartýþýlan baþlýca konu, parti taktikleri ve revizyonizmle savaþ sorunlarýydý. Kongre E. Bernstein'in, P. Göhre'nin, E. David'in, W. Heine'nin ve öteki Alman sosyal-demokratlarýnýn revizyonist, görüþlerini eleþtirdi. Ancak revizyonizme karþý savaþýmýnda kongre yeterince tutarlý deðildi: revizyonistler partiden çýkarýlmadýlar ve kongreden sonra da oportürüst görüþlerini yaymayý sürdürdüler. — 246.
[47] Sozialistische Monatshefte ("Sosyalist Aylýk") — Alman Sosyal-Demokrat Partisindeki oportünistlerin ve uluslararasý oportünizmin baþlýca yayýn organý. 1897-1933 yýllarý arasýnda Berlin'de yayýnlandý. — 246.
[48] Frankfurter Zeitung ("Frankfurt Gazetesi") — Almanya'daki hisse senetleri borsasýnýn büyük para babalarýnýn yayýn organý olan gündelik gazete. 1856-1943 yýllarý arasýnda Frankfurt-on-Main'da yayýnlandý. Gazete 1949'dan itibaren Frankfurter Allgemeine Zeitung adý altýnda yeniden yayýnlanmaya baþlandý. Þimdi Batý Alman tekellerinin sözcüsüdür. — 251.
[49] "Bakanlýk" taktikleri, "bakanlýkçýlýk", ya da "bakanlýk sosyalizmi" (ya da millerandcýlýk) — Sosyalistlerin, gerici burjuva (sayfa: 306) hükümetlerine katýlmalarýný amaçlayan oportünist taktikler. Bu terim, Fransýz sosyalisti Millerand'ýn, Waldeck-Rousseau'nun burjuva hükümetine katýlmasý üzerine ortaya çýkmýþtýr. — 254.
[50] Lenin burada, Martov'un yazdýðý ve Ýskra'da yayýnlanan (n° 58, 25 Ocak 1904) "Sýra Kimde?" baþlýklý yazýsýna eklediði RSDÝP için Kýsa Bir Anayasa taþlamasýna deðiniyor. Martov bu anayasasýnda bo1þevizmin örgütlenme ilkeleriyle eðleniyor ve menþeviklere karþý takýnýlan sözde haksýz tutumdan yakýnýyordu. Martov burada, "zorbalar" ve "zorbalýða uðrayan" sözleriyle bolþevikleri ve menþevikleri kastetmekteydi. — 256.
[51] Trepov, F. F. — St. Petersburg valisi. 1878'de Vera Zasuliç, siyasal tutuklu Bogolyubov'a kötü davranýlmýþ olmasýný protesto için, Trepov'a ateþ etmiþti. — 276.
[52] Rosa Luxemburg'un "Rus Sosyal-Demokrat Hareketi Ýçinde Örgüt Sorunlarý" baþlýklý yazýsýný yanýtlamak üzere yazýlan bu yazý, Alman sosyal-demokratlarýnýn yayýn organý Neue Zeit'da yayýnlanmak üzere Kautsky'ye gönderildi. Ancak Kautsky yazýyý yayýnlamadý. — 281.
[53] Raboçaya Gazeta ("Ýþçilerin Gazetesi") — 1897'de Kievli sosyal-demokratlar tarafýndan yayýnlanan yasa-dýþý bir gazeteydi. Ýki sayý çýkarýlabildi: 1'inci sayý Aðustosta, 2'nci sayý (Kasým tarihiyle) Aralýkta. RSDÝP birinci kongresi Raboçaya Gazeta'yý partinin resmi organý olarak kabul etti, ancak gazetenin basýmevine polisin yaptýðý baskýn ve Merkez Yönetim Kurulu üyelerinin tutuklanmasý nedeniyle, gazete yayýna son vermek zorunda kaldý. — 287.
[54] Sosyalizmle Savaþ Yasasý — Almanya'da 1878'de yürürlüðe kondu. Yasa Sosyal-Demokrat Partinin bütün örgütlerini, iþçi sýnýfýnýn yýðýn örgütlerini ve iþçi basýnýný ezdi, sosyalist yayýnlara el kondu, birçok sosyal-demokrat ülkeden çýkarýldý. Ýþçi sýnýfýnýn kitlesel hareketlerinden gelen baský sonucu, yasa 1890'da yürürlükten kaldýrýldý. — 290.
[55] Ýkinci parti kongresinde Merkez Yönetim Kuruluna seçilen üyeler Lengnik, Krijijanovski ve Noskov'du. Ekim 1903'te (yeni tarih) Zemliyaçka, Krasin, Essen ve Gusarov; Kasýmda da Lenin ve Galperin de üyeliðe çaðýrýldýlar. Merkez Yönetim Kurulunun kuruluþunda Temmuz-Eylül 1904'te yeni bazý deðiþiklikler oldu: Lenin'i destekleyen Lengnik ve Essen tutuklandýlar; uzlaþtýrmacý Krijijanovski ve Gusarov istifa ettiler; uzlaþtýrmacýlardan Krasin, Noskov ve Galperin, Lenin'in protestolarý arasýnda, çoðunluk mensubu Zemliyaçka'yý hukuk-dýþý bir tutumla üyelikten çýkardýlar ve (sayfa: 307) baþka üç uzlaþmacýyý Liyubimov, Karpov ve Dubrovinski'yi üyeliðe çaðýrdýlar. Bu deðiþiklikler sonucu, Merkez Yönetim Kurulunun çoðunluðu uzlaþmacýlardan oluþtu. — 293.
[56] Lenin, Merkez Yönetim Kurulunun, üçüncü kongrenin toplanmasý için harekete geçen Güney Bürosunun daðýtýlýþýný kastediyor. — 293.
[57] Galyorka — Bolþevik M. S. Olminski'nin (Aleksandrov) takma adý. — 293.
[58] Burada, Ýskra'nýn menþevik yazýkurulu üyelerinin, gazetenin sütunlarýný bolþeviklere kapatmalarý ve ikinci kongresinin kararlarýný kabul eden ve üçüncü kongrenin toplanmasýný isteyen parti örgütlerinin açýklamalarýný yayýnlamayý reddetmeleri ardýndan, bolþeviklerin kurduðu Bonch-Bruyeviç ve Lenin Sosyal-Demokrat Parti Yazýný Yayýmevi kastediliyor. Yayýmevi menþeviklerle uzlaþmacýlara karþý bazý broþürler çýkardý: Lenin'in Zemtsvo Kampanyasý ve "Ýskra"nýn Planý; Galyorka'nýn Bonapartçýlýk Kahrolsun; Orlovski'nin Konsey Partiye Karþý baþlýklý broþürü ve daha baþka broþürler. — 294.