6

l Heykeller ağı
Tarih mi? O da ne demek? Bu hususta hi bir fikrim yok.

Vakvak

İşte gerek demokrasi budur. Bir milyarder ve bir dilenci aynı ember iinde dnyorlar.

Vakvak ve Varyemez aynı girdapa yakalandıkları sırada.

Antonio Machado şyle yazar: Eğer yrmekte olduğun yerde yol yoksa">

6

l Heykeller ağı
Tarih mi? O da ne demek? Bu hususta hi bir fikrim yok.

Vakvak

İşte gerek demokrasi budur. Bir milyarder ve bir dilenci aynı ember iinde dnyorlar.

Vakvak ve Varyemez aynı girdapa yakalandıkları sırada.

Antonio Machado şyle yazar: Eğer yrmekte olduğun yerde yol yoksa, yrdke kendi yolunu kendin yaparsın. Bunun, Disneyvari yorumu şyledir: Yrdğn yerde yoldan başka bir şey yoksa, olduğun yerde kal. Fakat byk sihirbaz iin, dnya, hayvan şeklindeki robotların iğnediği, hazır yollar ldr.
 

Bu nasıl oluyor? Bu izgi hikyeler srekli delicesine fo-kurdayıp hep kaynama noktasında değiller midir? O şirin canlılık, o hayat ışığı, o sama sempatiler, o hareketlerin elektirikli enerjisi, tm  bunlar, Disney'in ruhu değil midir?
 

Doğru, bu ritm hi bozulmaz. Şekiller srekli olarak yer değiştirir. Karakterlerin soluk kesen hareketleri renklerde bile yansıtılmaktadır. rneğin, bir hikyede aynı mutfak resimler ilerledike maviden yeşile, sonra sarıdan kırmızıya dnşr. Hatta, yeğenlerin yatak odası, daha gz kamaştırıcı renklerde resim-lenmiştir: aık mavi, sarı, pembe, menekşe, kırmızı ve mavi. Aynı şekilde, bir başka hikyede polis şefinin odası birbiri arkasına aık mavi, yeşil, sarı, pembe ve kırmızı renklere brnr. Bu renkli yzeylerin ani olarak bir renkten tekine geişi yeğenlerin başlıklarında doruk noktasına ulaşır. Parmaklığın zerinden atlayan yeğenin başında aık mavi bir başlık vardır; parmaklığın br tarafına getiği zaman bu başlık kırmızıya dnşr ve nihayet yakalandığı zaman başlık yeşil olmuştur. Sanki onun kurtarılma ihtiyacının iler acısı bir hatırlayıcısı olarak, yknn bitimine kadar hep byle kalır, ta ki yeğen birleşirler ve renk değişimi yeni baştan başlar. Bir resimden tekine yeni bir kat boya srerek geilmesi, bu dış grnmn katı ve değişmez ieriğe karşın değişmesi, teknolojik ilerlemenin bir sonucudur. Her şey hareket halindedir ama aslında hi bir şey değişmez.

 

Giysiler gibi, rdekkent'in gerek iinde, gerek dışındaki ulaşım da eşitlemelere tabidir. Ordekkentliler onlara hareket sağlayan her şeyi kullanırlar: bir paten veya jet uağı, uzay roketi, veya cehennemi bir bisiklet. Nesnelerin hi durmadan yenilenmesi her şeye yenilik pırıltısı verir. Her karakter istediğini elde etmek iin, film makinesinden tutun en pahalı ve akla hayale gelmez fenni icatlara kadar her şeyi kullanır. Herkesin yzyılın başındaki ocuklar gibi veya ufak bir sınır kasabası modasına uygun bir şekilde giyinip dolaştığı bir dnyada, yenilik, değişiklik ve acayipliğe karşı duyulan susama daha da arpıcı olmaktadır. Bu mekanik araların bu kadar kolay ortaya ıkışları ve kayboluşları şaşırtıcıdır. Disney izgi-hikyelerinde yeniliklerin ve mekanik araların sunuluş şekli, okurlara daha ocukluk deneylerinde ilerideki yıllarda kitle kltr sanayii tarafından gereğin bir ilkesi olarak glendirilecek olan bir modeli geliştirmektedir.

 

Bugn yeni olan bir şey yarın eski sayılmaktadır. Bilimin rnleri, Alim Mucid'in icatları ve piyasadaki en son şirin fikirler anında tketilecek nesnelerdir, yoksa abuk bozulabilirler,modası geebilir ve yerlerini başka şeyler alabilir.

                

Bilim, bir tr hayret ve şaşkınlık yaratan bir teknolojik reklam  aracı   haline  gelir.   Bilim  akıl hastanesinde aılmış  olan patent brosunun bir dalıdır ve gz kamaştırıcı, ok sratle değişen oyunlar sahneler. Aynı zamanda yenilik arayan yabancı turistler ve yenilik arayan izgi-hikye yazarları iin de bir aratır. Hi bir ilerleme yoktur: bu aralar yalnızca ulaşım veya biimsel eşitlemeler iin kullanılır ve bir sonraki sayıda oktan unutulmuşlardır bile. nk, ilerleme olması  iin, bellek, yani intikal eden bilgiler zinciri olması gerekir. Disney'de nesneler, o ana, yalnız o ana hizmet eder. Nesnenin bu şekilde tecrit edilmesi, sonunda onu kısır ve manasız kılan yapımı zerindeki denetim gcdr. Bu durum Yararsız Makine de doruk noktasına ulaşır. yle bir makinedir ki bu Disney izgi hikyesinin bir taklidini yapar gibi, eğlendirmekten başka bir amacı yoktur.  Yararsız, pahalı ve grltl şeylere kim dayanabilir? Transistorlu radyoların, motosikletlerin, televizyonların başarısına bir bak! Yapay bolluğun tketimini teşvik demek olan bu durum tamamlayıcı ve başka yararsız malların satışını canlandırır. Sekreter mal sahibi Varyemez'e şyle der: Yararsız Makine'nin benzin tketiminin yksekliği, işletilmesini jet uaklarından daha pahalı kılmaktadır.   Btn gn alışıp, benzin istasyonlarında uzun kuyruklara neden oluyorlar, stelik istasyonların tm de benim, diyerek gevrek gevrek gler, bencil ve pervasız milyoner. Ortaya ıkan, ve derhal terk edilerek yerine yenisi konan mekanik aralar, genellikle iletişim alanındadır. Ya turist ulaşım araları (uak. denizaltı, gemi, mavna ve Mucit tarafından derlenen şahane samalıklar serisi)  ya da kltrel aralar (televizyonlar, radyolar veya plaklar). Disney sanayiinin ikili taktiği, kitle iletişimini ve turist ticaretini tanıtan dergilerde, kendi reklamını yapan tketim aracıyla, pekiştirilir. Şili'de Santiago'da 13. (*) kanaldaki Disney Diyarı programını seyredin. A.B.D.'deki ocuk dnyasının başkentleri olan Disney Diyarı ve Walt Disney Dnyası'nı ziyaret edin. Teknoloji, el emeğinin mdahalesi olmadan, mucidin kafasından, doğrudan doğruya imal edilmiş duruma geerek retim işleminden bir kez daha kopardır ve gerek değişimin yokluğunu gidermek iin bir tr gizleme veya kaamak olarak kullanılır. Bir tr moda gibi algılandığından, sahte bir değişim izlenimini verir. Tam o sırada birinci ember sona erer.

(*) Hıristiyan Demokratik Partinin denetlediği ve 1971'de tm muhaliflerini, demokratik bir şekilde uzaklaştıran Katolik niversitesine ait olan televizyon kanalı. Pazar ğleden sonraları Disney programının izleyici oranı % 87'dir.


 

Nesnelerin işlevleri değiştirilmeden yeni bir renge boyanmaları gibi, kahramanlarımız da faaliyetlerinin doğası ve drts değiştlrilmeksizin teknoloji ile yeniden donatılırlar. Teknoloji sslenip pslenip manken gibi giydirilmiş bir hizmetiye benzer.

 

Teknolojinin bir oyuncu olarak yazgısı, insan rol oynayan hayvanın yazgısından hi de farklı değildir. Fantezi dnya-yasına ne kadar su katarsanız katın tat daima aynıdır. Bilim oyuncak dolabından ekilip ıkarılır, bir sre oynandıktan sonra yerine konur. Aynı şekilde, izgi hikye kahramanı, gnlk yaşamından ekip alınır ve gnlk yaşantının en sama dra-matizasyonu iinde, sağa sola arpar, atapat gibi patlar ve sonra da hak ettiği dinlenmeye (yani normal durumuna ve bir sonraki sıkıcı servene) dner. Bylece, başlangı ve son aynıdır ve hareket dngsel hale gelir. Okur bir izgi hikyeden tekine geer ve ulaşılan pasif dinlenme başarısı başka bir servene atlama tahtası olur. Hatta, servenin kendisi bile, aynı eski malzemenin abartılmış yinelenmesinden başka bir şey değildir.

 

Her bir servendeki faaliyetler, bir nceki servenle esasta aynıdır ve halef seleftir, dm-tek-dm-tek, koro ve tekrar. Kk ayrıntılar bile ana merkezdeki servenin temel erevesini ortaya koymaya yeterlidir. Hedef tahtasındaki i ie ve değişik renkteki emberlerdir bunlar: aynı şekiller, fakat değişik renkler. Kahramanımız serven iinde, servende o hikyenin birbirinden farksız olan başlangı ile sonu arasında dner, o hikyede bir btn olarak birbirinin taklidi olan izgi hikyeler iinde dner, izgi hikyelere gelince, bunlar da okuma ekseninin iinde dnerler ve bu da bir gn bıkkınlık uyandırır, bıkkınlıksa başka bir izgi hikye satın alınmasına yol aar, bıkkınlık ise yeniden hikye- bıkkınlık-hikye dm-tek-dm-tek: Bylece, fantezi taşkınlığı veya ilgi ekici gibi grnen ve bu katı zinciri kıracak nitelikteki hareketler, kuyruğunu ısıran bir yılandan farksızdır, aynı dzenin kapalı erevesi iinde Vakvak yerinde saymaktadır. Disney dnyasının biimsel olarak paralara ayrılması (genel olarak kapitalist yaşama zg bir mekanizma) değişik izgi hikyelere ayrılması, okuru aldatmaya yardım eder. Okur da tketimin byk değirmenindeki bir kk tekerlekten başka bir şey değildir zaten.

 

Bıkkınlık ve değişiklik korkusu, karakterlerin fiziki hareketlilikleriyle bastırılır. Bu salt onların sara krizini andıran gnlk hareketleriyle, srekli seyahat etmeleriyle ve srekli evden ayrılmalarıyla sınırlı değildir. Kendilerine nceden ayrılmış blmden, Disney dnyasının teki yeleriyle, rneğin, Califomia' daki Disney Diyarı sokaklarında nbet tutan, Disney karakterleri gibi giyinmiş tiplerle tanışmak zere ayrılmalarına izin verilir ki bylece ziyaretiler kalabalığıyla uyum sağlanabilsin. Ma-dame Mim ve Gufi, Varyemez'i ziyaret ederler. Byk Hain Kurt, rdekilerle konuşur. Miki Vakvak Nine'ye yardım eder. Herkesin kurulmuş olan baskı dzeninin dilini konuştuğu bu yapma Babil kulesinde, malzemeler, daima aynı eski ussal iksiri hazırlamak, merak uyandırmak zere bir araya konmuşlardır. Kar Beyazı Miki'ye karşı nasıl davranacak? Samimiyet, geleneksel karakter zelliklerinin korunması ile muhafaza edilir. Servenin ekiciliğine kapılan okur, servendeki karşılaşmanın yeniliği karşısında, karakterlerin kendi kendilerini tekrarlayıp durduklarını fark etmez.

 

Karakterler aşırı derecede hareketli ve esnek grnşldrler. Sihirli değnek etrafa birok kıvılcımlar gnderir fakat tm bu sihire rağmen, hl dz ve katıdırlar. Değişikliğe karşı deta kutsal bir korku vardır. Kendi iin izilen kişiliğin sert sınırları iinde hapsolmuş bir karakter ne zaman değişik bir şekilde ortaya ıksa, akıl almaz başarısızlığa mahkm olur. Vakvak unutkanlığı nedeniyle srekli eleştirilir, fakat Mucid onun beynine bir fil hafızası ektiği anda da bu kez dnya başına yıkılmaya başlar. Hemen herkes -ve zellikle kendisi- eski haline dn-drlmesini ister, yani hepimizin sevdiği o iyi, eski unutkan Vak-vak'a. Varyemez Amca yeğenini, bir borcunu demeye zorlamak iin utandırmak amacıyla sihirli bir mrekkep kullandığı zaman da aynı şey olur. Bu yalnızca Vakvak'ı değil, aynı şekilde Varyemez'i de etkiler, yleki kendisinden utanır ve Vakvak'ı pahalı armağanlara boğar. İnsanların psikolojik alışkanlıklarını değiştirmemek daha iyidir, oldukları gibi kalmak daha ok tatmin eder onları. Ani değişmelerin arkasında byk tehlikeler yatar. Genellikle bir mikrop veya sihirli bir ara tarafından teşvik edilse de değişimler tıpkı devrimler gibi, kişinin gemişinden ve bugnk şeklinden kaması tehlikesini doğurabilecek bir tehdit oluşturur.

 

Disney, karakterlerini acımasız bir zayıflama rejimine tabi tutar. Yere akılı bağlı bisikletlerde pedal evirirler, 1 kilo veirlerr. 1 Kilo alırlar, fakat yeni grnmn altındaki iskelet gene aynı iskelettır. Btn bunlar, bu tr sporlarla ilgilenebilen ayrıcalıklı sınıflara ynelik grnrse de, iyi ya da kt tm vahşi-loı iin de zorunludur. Herhangi bir kahramanda, szn etti-gımiz bu bunalımları uyandıran şey rekabetin kollarıdır. Verdiğimiz rneklerin yzde 90'ında, ana tema, bir yere veya nesneye en kısa zamanda (bu nedenle de en ılgın olan) ulaşabilme yarışıdır. Daima halka aık olarak yapılan bu engelli yarışlar ve atletik sınamalardaki hedef genellikle paradır (bir hikyenin başlığının ortaya koyduğu gibi: Vakit nakittir)'. Fakat her zaman değil: hedef bazen de prestij tutkusu ve topluluğun iinde gze arpmak arzusu olabilir. Bunun nedeni yalnızca başarıların otomatik olarak dolar demek oluşu veya kadınların her zaman birinciye hayranlık duyup onun peşinde koşmaları değil, aynı zamanda acı ekenlerin mutlu sona ulaşmalarını temsil etmesi ve onu nller galerisine dahil edişidir de.

 

n aylaklık halinde bile, retici alışmanın tm sonularından yararlanmak iin yeterli. nl olmanın yarattığı imge geimini sağlıyor, kendini sonsuza dek satabilir. Kişiliğin altın olanını bulmak gibi bir şey. n bir gelir kaynağı haline sokmak kendi sper kişiliğini satmaktan başka bir şey değildir.

 

Ancak tm bunlar iin bir n koşul olarak haber unsuru olabilmek, kitle haberleşmesi tarafından sz edilmek ve kamuoyunca tanınmak gerekir. Disney kahramanı iin bizzat servenin kendisi ya da ieriği yeterli dl değildir. Seyircisiz bir gsterinin hi bir anlamı yoktur. Smrnn nemi tekilerin onun kendilerini ne derece getiğini bilmeleriyle llr. Bylelikle, televizyon, radyo ve basın yoluyla başkalarına nemini kabul ettirip onlara hkmeder. Ne de olsa gl bir kişilik bizzat onların nl olmalarını da sağlayabilir. Bir olayda, Vakvak sıradan biri olmak zere doğan kişilere benzediğinden dertlidir ve bu durumu değiştirmek ister. Bir aktre nasıl n sahibi olduğunu sorar. Cevap şyledir: Golf oynuyordum ve topu bir atışta deliğe soktum... bunu varlıklı bir yapımcı grp yle etkilendi ki beni bir yıldız yaptı. Vakvak da aynı şeyi dener fakat başaramaz nk o sırada TV kameraları başkasına yneliktir. Herkes Brigitte Van Doren'e bakarken, ben bir atışta topu deliğe soktum, ama... Politik bir kişi, Vakvak'a başkalarının dikkatini nasıl ektiğini anlatır. Ve Vakvak iki kez bayrak direğine tırmanır ama ikisinde de daha fotoğrafı ekmemeden dşer. En sonunda,  kazara  başarıBaşarıya  ulaşmak  kolay olmadı, ama sonunda başardım der rdekilere,   bu başlangıtı    Vakvak Amca, bir sinema yıldızı veya senatr............ hatta devlet başkanı bile olabilirsin! Fakat gazete fotoğrafın altındaki ismi  yanlış yazar: Bay Taktak. Kesin ve aık bir yenilgi.

 

nemli  olan gerek değil, dış grnmdr.     Kahramanın n tamamıyle dedikodu stununa bağlıdır. Yine aynı hikyede verdiği parti bir fiyasko olunca Vakvak tek umudum hi bir gazetecinin bu olayı duymaması. Bu parti hakkında tek bir yazı benim sonum demektir. der. Fakat, tabii ki orada bir gazeteci, stelik en nemli gazetenin sahibi ve toplumsal faaliyetler editr de oradadır. Kendi imgesinin başarılı propagandası tutkusuyla bir servenin kanıtlanması iin fotoğraf albm oyununun kullanılması hi de şaşırtıcı değildir. Ortada kanıt yoksa, serven de olmamıştır. Her serven bir tr kendi kendine turizm gibi, başoyuncu tarafından bir albmdeki fotoğrafa bakarak yaşanır, seyredilir. Fotoğraf makinesi gemişi koruyan bir aratır. Ya fotoğraf ıkmazsa? İşte o zaman bir felket olmuştur nk, (kamuoyu gznde) kendinin yeniden yansıması gvencesi yok olmuştur, bellek kprs yıkılmıştır. lmszlk yitirilmiş ve hatta tarih kaybedilmiştir.

 

Fakat fotoğraftan da daha iyi bir şey vardır: heykel. Bir karakter eğer heykelini yaptırabilirse lmszlk onundur. Heykel, stat ve değişmezliktir. Srekli olarak, birisi, heykeli bir mze veya nalka aık bir yere konularak dllendirilir. Vakvak'ın gizli

ihtirası: yerel kahraman olup, parkta bir heykeli haketmektir. Bu arzusuna Marslıları yenerek ulaşır: Kent parkındaki teki bykler arasına koyacağımız heykelin iin nl bir heykeltraş-la anlaşmayı dşnyoruz! Her kşede gemiş kişisel tarihlerin simgelerini gryoruz. Zaman, bir dert olmaktan uzak, durdurulmuş, taşa dnşmş ve lmszleşmiştir. Fakat aile fotoğrafı ve heykel gemişte yapılan bir geziden getirilen hatıra eşyası değildir yalnızca. Aynı zamanda kişinin atalarının gemişteki ve bugnk nemlerini geerli kılar ve gelecekteki nemlerini de gvence altına alırlar. Kral 1. Michael bıyığı dışında tıpkı Miki'ye benzer. Bir sr rdek amcaların n ancak geride bıraktıkları imgeyle kanıtlanabilir. Zaman ve rekabet korkusu, bir kişinin n hakkında genel bir kanı uyandığı zaman sona erer: Hakkımdaki fikirlerini değiştirmeden ben buradan gidiyorum der Gufi.

 

n ve dl kazanma kişiyi bir rn haline dnştrr - yani etnolojik anlamda, nesnenin son şekli, retici evreden ayrılmış, tketilmeye veya  kullanılmaya  hazır hali.

 

Bir kez daha değişiklik, hareketsizliğe yol aar.

 

Birinci blmde, yetişkinlerle ocuklar arasındaki szde atışmada aynı durağan ilişkinin olduğunu grdk. Burada kutuplar aıka birbirine karşı, blnmş ve hareketliydiler. Ancak gerekte aynı merkezin evresinde aynı yze iki değişik maske takıp srekli rol değiştirerek dnyorlardı. Baba ile oğu-lu, aynı ideallerin peşinden koşturarak ve onları bu yolda kaynaştırarak yetişkin, yavrusunun kendi değerlerini devam ettirmesini ve bylece syı elinde tutmasını sağlıyor. İki kişinin veya tabakanın karşılaşmasından doğan hareket totolojiktir ve aldatıcıdır. Birini ast tekini st kılan koşullarda anlaşmaya vardıkları anda karşıtlık yok olur. Hepsi hem kendisidir hem de dublr.

 

Aslında egemen sınırın monologu ve banda alınmış fon mziği olan bu sahte diyalog, toplumsal tabakalara blnmş olan karakterlerin her dzeyinde yinelenir. Burada işe, eski ikiz kavramı giriyor. Sekin edebiyatında da gze arpan (rneğin Poe, Dostoıevsky, Cortazar'ın yapıtlarında olduğu gibi) bu folklor motifi genellikle kişilerin, kendi kişilikleri iinde yaşadıkları elişkiyi anlatmak iin, yani kurulu dzeni tehdit eden yapılarının başkaldırıcı ve şeytani kesimine karşı, ruhların; koruyan ama yaşamlarını  mahveden     kişiliklerini, sergilemek iin   kullanılır


 

Kltr tekelleri, kişiye hem salık verilen hem de bu yzden la-netlendiği bu ikiliği dmdz etmişler, smrmşler ve herkese toplu bir grş olarak basitleştirip sunmuşlardır.

 

Disney'de bu ikilik iki dzeyde grlr hkmedenler ki bunlar rdekkent'in kk sakinlerinin oğudur; ve hkmedilenler ki bunlar da soylu-vahşiler ve sululardır.  Fakat bu ikilik son derece sembolik bir şekilde verilmektedir, Bildiğimiz gibi folklor-de, ikizlerden biri iyi tekisi ktdr, bunun arasında da başka bir şey yoktur. Bunun gibi Disney'de hkmedilenler arasında, bu masum ve hkmedilme durumunu hoşnutlukla kabullenenler var (iyi adamlar), ve patronlarının malına mlkne gz dikenler vardır (kt adamlar). Blnmenin kesinliği ve bir kesimden tekine gemenin olanaksızlığı mutlaktır. Kt adamlar, iyi adamların safına gemeleri iin hi bir olanak bulunmadan kişiliklerinin parmaklıkları arasında ılgınca koşuşup dururlar.  O kadar ki, bir servende, yerli (tarafsız ve pasif) kılığına girmiş olan kt adamlar, yine de Varyemez Amca'nın parasını onun    adına toplamaktan tr cezalandırılırlar. Soylu vahşilerse,   sessizce yerlerinde  kalmalıdırlar yoksa kentte aldatılma tehlikesine dşerler. Hkmedilenler iyi veya kt kesim iinde dondurulmuşlardır ve iki kesim arasında iletişim aracı yoktur. Hem iyi olup hem de mal mlke tecavz' etmek olanaksızdır. Zaten kurallara uyuyorsan kt olmana olanak yoktur. Eski bir burjuva deyişiyle Ne isen yle kal.   Bu   kesimlerde  değişiklik yasaktır.  Soylu vahşi bir cani, bir cani de masum olamaz. Bylece ister aktif bir kt ister pasif bir erdemli de olsalar, hkmedilenlerin rol sabittir ve anlaşılan tarih de başka bir yerde yaratılmaktadır. Btn bunlar her şeyin olanaklı olduğu ve hareketin hkm srdğ egemen  sınıfların dinamizmi ile karşıttır. Aynı ailede zengin ve fakir vardır. Arkadaşlar arasında biri şanslı tekisi şanssız olabilir. Zenginler arasında, iyiler ve ktler, akıllılar ve aptallar vardır. Hkmedenlerin sarp ve ekici lkesi dzensizlik ve ıkmazları hoşgrr. Btnyle kutuplaşmış tipler    yoktur. Vakvak kaybetmeye eğilimlidir ama yzde 20 oranında da kazanır. Varyemez oğu kez yenilir ama kazandığı da olur. Hatta yrekli Miki bile bazen korkak gibi davranır. Bir hikyede ocuklar onu korkutup ayağını kaydırırlar. Minnie onlara şyle der: Bazen  ocuklardan beter oluyorsun. Seninle ne  yapacağımı bilemiyorum. ocukların hakkı var.  Miki şyle cevaplar: Bu Allanın belası ocuklar hep drt ayak stne konarlar. Glads-tone de her zaman kazanmaz ve yavrukurt rdekiler de bazen hata yaparlar. Yalnız şaşılası kk Kurt bu kuralın dışındadır, fakat bu kadar kt, aptalcasına kt kalpli bir babası olduğu iin byle olması gereklidir. Hkmeden rdekkentlilerin lkesi ufak tefek elişkileri olan ince ayrıntılarla doludur. Toplu determinizmin iine gmlen topluluktan (bu iş byledir, isteseniz de istemeseniz de belanızı bulursunuz) yaşamını zgrce seen ve kararlaştırılan kişilik doğar. Ve zgrlğ kişiliği oluşunda, tarihin sesini tekelinde bulundurmasında ve heykellerini artırmasında yatar.

 

nceden safdışı bırakılan dşman, yer bile alamayacağı yarışta yenilir. Tarih, egemen sınıfların ona uygun grdğ grnm alır.

Disney dnyasının gerekte ne kadar kapalı ve boğucu olduğunu daha fazla belirtmemize gerek yok, sanırım.

 

Egemenlik altındaki sınıfların seslerini ıkarma ve hapishane kapısını ama olanağından (dikkat ederseniz retim sihir yoluyla gerekleştirildiği zaman onlara ihtiya olmadığı iin onları tasfiye etmek ne denli kolaydır) yoksun bırakıldıkları gibi, gemiş de gerek kişiliğinden yoksun bırakılarak, şimdiki zamanla aynıymış gibi gsterilir. Bir btn halinde gemiş tarih şimdiki zamanın endişeleri ve değerleri tarafından istila edilir. Tarihi deney, aynı eski egemenlik tezini savunan aynı eski ltler ve doktrinlerin tanımları ve kutsanmış ahlk etiketleriyle dolu kocaman bir sandıktır.

 

Vakvak, Varyemez Amca'nın srekli parayla ilgilenmesinden kuşku duymaktadır ama bu cimri ona, aniden yok olabileceği ve muhtemel felaketlere aık olduğu iin servetinin adil bir şekilde elde edildiğini her zaman kanıtlayabilir. Eski Yunan'dan bir kanıt getirir buna: Kral Dionisus da hizmetkrı Damocles'i aynı şekilde ikna etmektedir.

 

Bu benzetme Disney'de tarihin kendi kendini yineleyen niteliğini gsterir. Tarihte herhangi bir eski devir, bugnk ahlakın ncs olarak nitelenir. Dnyayı Disney'in srekli bir prototipi olarak grmek iin geriye bir bakmak yeterlidir. Doğru olsa da olmasa da, hi olmazsa tarih sırası korunmuştur.

 

Gerekte, gemiş şimdiki zaman yoluyla (ve onun iinde olarak) bilinmektedir ve bu şekliyle de şimdiki zamana bağlı olarak ve hkm srmekte olan fikirleri desteklemek zere var-


 

dır. Disney'in gemiş ve bugn arasındaki ilişkiyi saptırması nc Dnya tarihinin getirdiği yorumda da belirir. Yıllar nce, istilacılar (Koca Haydut gibi) Aztek yerlilerinin (rdekler) gizledikleri malları almaya alıştılar. Tarih, kendini yineleyen ve kt adamların srekli başarısız bir şekilde iyi adamları soymaya alıştıkları ve bitip bitip yeniden başlayan bir serven olarak gsterilir. Bu model, ağdaş rdekkentdeki mcadelelerin gemiş uygarlıkların tarihine yansıtıldığı birok servende yinelenir. Kahramanlar zaman zaman, bir dş, ipnotizma veya zaman aygıtı aracılığıyla başka bir ağa girerler. Eski Kaliforniya eskimiş bir sahne olur: glklerle altın arama, hırsızlarla polis arasındaki mcadele, ve dzene ve aylaklığa dnş. Aynı şey eski Roma, Babil ve tarih ncesi devirlere yapılan yolculuklarda da geerlidir. Uzaydan gelen mikro-rdekler de kahramanlarımızın-kine benzer servenler yaşarlar. Şurası kesin ki gelecek zaman ve  sonsuz uzay   pazarı  Disney'ce istil edilecektir.

 

Gemişi (ve geleceği) bugnn yapısıyla istila etmekle, Disney tm insanlık tarihini ele geirir. Mısır'da yz aynı Var-yemez'inki gibi olan bir sfenks vardır. Birka yıl nce sfenksi keşfettiği zaman yz yoktu, onun iin kendininkini koydu. Varyemez'in yznn her yere konulması son derece uygundur. Amerikan tarihinin patentidir bu surat. Bu hikyenin sonunda, Rushmour dağındaki (ki buna şimdi rdektepe denecek) Washington, Lincoln vb. heykellerine bir de kendi benzerini de ekler. Bylece Varyemez Byk Kurucular arasına katılır. Uzayda bile heykeli vardır.

 

Burjuvazi kendi ağını insanlığın tamamlanması, mkem-melleştirilmesi ve uygarlık ile kltrn en yksek noktasına erişmesi ağı olarak grdğ iin, iktidara geişlerinin tarihini kendi grş aılarına gre yeniden yorumlama hakkının ellerinde bulunduğu savındadır. Burjuvazinin evrenselliği ve lmszlğn yadsıyan her şey sama ve eksantrik bir sapma olarak niteleniyor. Her elişki, nemsiz, znel ve bireysel bir anlaşmazlıktır. Burjuvazinin vc ve iltifatı aynası olan Disney tarihi yle arpıtmıştır ki, egemen sınıf ykselişini toplumsal değil doğal bir olay olarak grmektedir. Burjuvazi, kiralamış olduğu evin mlkiyetini almıştır

 

Bu tarihsel izgi hikye, nceden bilinmeyeni mukadderat-mış gibi gstermektedir. Zamanın ıstıraplı akışını sonsuz ve erken yaşlılığa evirir. Bugnn nedenleri, gemişte aranmamalıdır: aksaklıkların stesinden gelmede eşsiz bykeli Vakvak'a sorun. Ne yazıktır ki Sokrat bu izgi-hikyeleri okuyamadı. Hi kuşkusuz okusaydı zehirlemezdi kendini.

 

Bugnn pislikleri ve artıklarıyla gemişin eritilmesi zamanın dinamizm yanılsamasını yaratır. Temel farklılıkların yok edilmesiyle, birlikte, eşsiz bir heyecan iin duyulan zlemin ihanet ettiği bir elişki yine de vardır.

 

Ancak tarihi felce uğratmanın başka yolu da vardır. Zaman tketilebilir bir btn olarak alınır. Eski lkeler ve halklar tarihin kanıtıdır. Inca-Blinca, Unsteadistan, Firavunların Mısır'ı, Vikinglerin Skandinavya'sı, korsanlarla dolu Karayipler ve Kızılderililerin Kuzey Amerika'sı hepsi l heykeller sper marketine, uygun adım giderler. Şimdi indirimli fiyatlar varken, tarih diliminizi alın. Zamanın bir şey rettiği dşncesi doğal bir şekilde safdışı edilmiştir. Gemişin Disney Diyarı gmrğ ve gmen dairesinden (ve Interpolden) aldığı geleceğe geiş vizesi egzoti-sizm ve folklorla damgalanır. Tarih, eski uygarlıkların satın alma kampanyasıyla canlanan bir pazar meydanı haline gelir. Gemiş uygarlıklar arasındaki fark, bugn iin eğlence ve değişiklik aısından taşıdıkları değere gre belirlenir. Tabii burjuvazinin elinin kirini takdirle sildiği Inka bezi şekline dş-memişse. Dşeşe bak, bu eski tavayı 30 dolara dşrdm. der Daisy. Fakat yenisi sadece 2 Dolar! diye vakvaklar Vak-vak. Anlamıyorsun. Yenilerin hi bir değeri yok. Antika demir bugnlerde ok moda. İki anlamda bir sz. Zamanın ya askıya alındığı ya da sıkıştırıldığı l heykeller ağı, bir sper-market gibidir Tıpkı gnn en uygun alışverişini yapabileceğini/ Kalifomiya'daki Disney Diyarı gibi bir lunaparktır: Bugn ve her Salı, yerlili-Şili servisi vardır hem de soslu.

 

Vakvak ve şrekasının varolmaları ve belleklerini gvence altına almak iin gerekli olan bir fotoğraf veya heykel gibi, eski uygarlıkların da hayata dnebilmeleri iin bir fotoğraf veya resimde Disneyleştirilmeleri gerekir. Varlığınızı srdrmek iin canlı olarak gmlmeniz gerekir.

 

Disney'in bireye olan yaklaşımı, yabancı bir kltre olan yaklaşımıyla aynıdır ve her ikisi de taşlamış imgelerinin başarısı ve propagandası iin yarışmak zorundadırlar. Bunu, Vak-vak'ın mumyalar mzesinde gece bekisi olarak alıştığı bir ykde gryoruz. Bir gece, iş başındayken, mzenin karşısındaki bir evde kıyafet balosu verilir. Mumyalar mzesindeki tarihi kişilerdir bu balodakiler (aynı kıyafet, surat ve ifadeler vb). Vakvak kaınılmaz bir şekilde uyuyakalır ve uyandığı zaman canlıları mumyalarla karıştırır. Uyuduğu sırada bir devrim olduğuna kanaat getirir. Anlaşılan tarihin bu hareketini başka trl aıklamak olanaksızdır. Byk kent halkının bir devrimi bastırıp Prens Char Ming'i yeniden iktidara getirdiği Unsteadis-tan'a ilişkin, daha nce sz edilen hikyede de tarihin hareketlerine karşı aynı tavır alınıyor. Vakvak gerek olduğu kadar dşsel tarihte de hi bir hareketi kabullenemiyor). Uyandığı zaman, bir ip parasıyla gerek tipleri umutsuzca denetimi altına alıp devrimi durdurmak ister ve Kralie Elizabeth, Jan D'arc, Hun İmparatoru Attila, velhasıl tm mze, sokaklarda dolaşıyor diye haykırır. Tm bunlar, kıyafet balosundaki konukların, mzedeki tarihi kişilerle aynı kıyafetleri giyerek gemişi bir eğlence ve turizm vahası haline sokmasından oldu. Onun bir payı olmamasına karşın, bu olay Vakvak'ı nl bir kişi yapar ve gemişin bekisi olarak elde ettiği başarı iin dllendirilir. Bugnn acımasız gereklerini koruyabilmek iin gemişin bekiliği grevini yeğliyor gibidir. Aylar geti ve Vakvak Amca o kadar ok para kazandı ki, artık alışmaya ihtiyacı yok der ocuklar. Evet, şimdi nl bir kişi o... O kadar nl ki mzede mumyadan heykelinin teşhir edilmesine izin verdiği iin bir de para alıyor... Bizim Vakvak Amca'mız rdekkent'in tarihindeki en byk grlty kopardı.

 

Vakvak dşlerini gerekleştirmiştir: rahat, iyi para getiren, fazla bir şey istemeyen bir iş. Eski veya ağdaş, her uygarlık,Vakvak'ı model olarak alabilir. Walt Disney Productions'a yazmanız yeterlidlr bunun iin.

 

Bu Byk rdek btn bunları hak etmek iin hi bir şey yapmamıştır. Zek, başarıyı artırıp, n sağlayabilir ama l heykellerin kışlık otlağına girmek ancak şans sayesinde olabilir. Film yapımcısı sahneyi yeniden kurup, srdrebilir ya da makaslayıp tmn ıkarabilir. nller, mezarlık sakinlerinin dzene uyup, taşkınlık yapmamalarını gvence altına alırlar. Bunu yapmazlarsa, o zaman tarihin atlıkarıncasında yer bulamaz ve keşfedilmezler.

 

Disney'e gre  her kişi, her uygarlık  kendi  yalnızlığı iinde,  tarihin değişikliklerini   taklit eder  ve  bekler. Tarih,  değişikliği   idare eden  tm  yasaların  her kişinin  kendinde olduğu dev bir kişisel organizasyon olarak anlaşılmaktadır. Demek  ki kişisel değerler, hem toplumsal  hem de kişisel dzeyler iin geerlidir. Dışsal  etkilerin   bu karakterleri  maddi veya manevi bir servet aramaya gndermeye yettiği gibi, tarihin sper, parlak beyin dalgalı sihirli   aydınlatıcıları da   ilerleme yollarını aydınlatmaya yeterlidir.  Her yaratık, fikir bankasında toplanmış dehadan payını almıştır ve panik anlarında, hesabında ne kadar olduğunu bilmeden eki  bozdurur.  Peki ama_  bu fikirler nereden gelmektedir? Ya hi bir yerden ya da bir nceki fikirden. Disney'de tarih, somut koşullar ya da insan emeğinden oluşan fikirlerle   değil,  anlaşılmaz  bir   şekilde  insanların   zerine  yağan   fikirlerle yrtlmektedir.     Bu  fikirleri kullanır ve karşılığını  bedensel acılarla derler,  ama asla   kendileri retmezler. Bedensel  acı   pasif,  ruhun   rol   ise aktif etmendir.   Fikirlerle yatırım yapılamaz nk banka insanlardan mevduat  kabul etmez. Yalnız, Ulu Varlık tarafından kişinin zihinsel kovasına boşaltılan paralardan ekebilir. İnsanlar fikir makinesini denetleye-mezler, onun yalnızca yakıtıdırlar nk. Her fikir, tohumsuz meyve taşıyan ok zel bir tohumdur. İdealist dşncenin mikroptan  arınmış gcyle ynetilir.  Maddi  koşullardan, kişinin  gerek varlığından tremediği iin, fikirler yalnız bir  kez işe yarar. Tek ıkışlı, başka  bir tek ynl yola aılan bir tek ynl yoldur. Depolanamadıkları iin de algılar, gelecek olay iin yeni   bir tanesi bulunacağı umuduyla  bir  kerede kullanılıp tenekesine atılan egzotik şeylerdir.

 

Tarihi sre, tek sıra askeri  dzende yryen,  blmlere ayrılmış, ilgisiz fikirler dizisi olarak dşnlr.  Fikirlerin kkenini insanlığın maddi koşullarında olduğunu kabullenmemekle kafalarımızın plastik bir torbaya konmasına ve sadece efendinin ağzından ıkacak buyruğa kulak vermeye eyvallah demek gibidir. Ve, torbanın sahibi de her trl somut toplum sal koşulların dışına ıkarıldığı iin (sper insan veya yufka yrekli tefeci gibi) fikirler, doğal bir gcn rn olarak dşnlrler. Fikirleri, pasif alıcıların denetiminin dışına ıkarmakla, tarihi tarihin motorlarından yoksun bırakıp saf doğa alemine sokar. Buna altst etme denir. Gerekte, somut koşullara uygun olarak ve toplumsal glerle karşılıklı etki iinde tarihi yapanlar ve fikirleri retenler insanlardır. Disney'de ise, bu gerek yaşam sreci toplumsal ya da madd kkeni olmayan fikirler doğuruyor gibi gzkr, bulutlar iinde, gereklerden kopuk bir biimde yazılmış bir yavrukurt el kitabı gibi.

 

Fakat bu Doğa-Bilgisayar sağladığı yararları, bazı ağdaş eserlerin belirttiği gibi, keyfi bir biimde mi dağıtır? Yoksa bir yasayla mı ynetilir? Tabii ki Disney'in hukuk dairesine gre her şey uygun ve yolundadır : beyinler, nceden tabakalara ayrılmış bir dnyada dağıtılır ve akıllı ve aptal; iyi ve kt paylarını oldukları yerde beklerler. Dağıtım, gelecekleri nceden belirlenmiş olanların ve onların temsil ettikleri değerlerin lanetlenmesi ya da selmete ermesini desteklemeye yarar. Ahlk blnme dışında, insanlar aynı zamanda yetenekleri aısından da farklılaşmışlardır. Bu nedenle Vakvak, Mucid'in sihirli başlığını (aklı az olanlar iin yapılmış) giydiği zaman, derhal bir dahi oluverir: Daniel Varyemez rdekkent'i 1862' de kurdu... Boris Waddle Waddle Adalarını 1609'da keşfetti... Yaşasın! Tarih ilminde bir dehayım! (Şuna da dikkat edin ki, kurucu Varyemez'in bir atasıdır; adaları keşfeden hemen onlara kendi ismini vermiştir. Haklısın Vakvak, dersini iyi ğrenmişsin). Ilımlı stnlğn kanıtlamak iin icadını kullanmak ister: Bizim yeğen ok akıllı olduklarını sanıyorlar. Amcalarının daha akıllı olduğunu gstereceğim onlara. Başlık başından uar ve o kaba saba kılıklı adamın başına geer. Onun aklına da hemen yeni fikirler gelir ve artık ne yapacağını bilmektedir : Yaşasın! Birden Varyemez'i nasıl soyacağımı buldum. Mucid sızlanır: Hayır olamaz. Sihirli başlığım bu hırsızın cani kafasına yardımcı oluyor.

 

Bir fikir mutlu hedefine erişmek zere harekete getiği an, karşımıza  başka   bir etmen   ıkar.  Zaten yetenek  tek başına


 

yeterli değildir, yle olsaydı o zaman dnya sonsuza dek nceden belirlenmiş olurdu. Şans, kader ve keyf gler irade ve yeteneğin tesindedir ve dnyaya toplumsal hareketliliği getirirler. Kişiliklerinin kısıtlılığına karşın, zaman zaman kişilerin bir başarı elde edip bunun keyfini ıkarmalarına izin verir. Bylece, bir başarısızlık olarak tanımlanan Vakvak, şanslı olduğu, kırk yılda bir aklına gelen bir fikir, amcasınınkinden daha stn olabildiği iin akıllı Varyemez'i yenebilir. Tartışmasız, Ludwig yon Drake gibi bir dahi olan Alim Mucid inanılmayacak lde kt talihlidir. Bir kural olarak, yeğenler her zaman iyi şans ve zekyı birleştirmişlerdir, ama, şansları yaver gitmediği zaman kaybederler.

 

İyi ve kt arasındaki hareketlilik ise, yalnızca egemen kesime sunulmuştur, yani kentin ahlk seim hakkı tanınan iyi adamları daima gnahlarını ıkarma hakkına sahiptir. Daha aşağı haydut sınıfı iinse şans daima terstir ve parlak bir fikrin pırıltısı bile yoktur onlarda. İyi bir fikir bulsalar bile bu onları genellikle yenilgi ve tutsaklığa gtrr. Dşnme, hapse giden en emin yoldur. Kader bu. Yalnızca dzeni temsil eden sınıf arasında kargaşalık, yani, dzensizlik yasası hkm srebilir. izgi hikyedeki anarşi, sanki determinizmi aşılabilir-miş gibi gstermeye yarıyor (toplumsal olarak zaten nceden belirlenmiş bir dnyada) ve bylece her servende gerekli olan şaşırtma ve eşitlilik etkilerini sağlamış oluyor. Olaylarda anarşinin varlığı her tipe gereğe uygunluk ve gerilim ihsan eder ve gnlk endişelerle dolu okuyucuya da bu yk karakterlerin sırtına ykleyebilme fırsatını verir.

 

Disney'in izgi hikayeleriyle bir spermen'in, dzen yasasıyla ynetilen dnyada faaliyet gsterdiği teki tt izgi hikyeler arasındaki fark burada ortaya ıkıyor. Tarzan ve Batman doğru yoldan sapamazlar; nk mkemmeldirler ve tm ilahi dzen yasasının fiziksel ve ussal zn temsil ederler. Kurulu dzenle veya kendileriyle hi bir elişkileri olamaz. Hırsızlara karşı giriştikleri seferleri dnyanın kusursuz uyumunu sağlar. Ktlk kovulduğuna ve dnya iyi ve temiz olarak kaldığına gre artık tatile ıkabilirler. Bu kendini yineleyen ve sıkıcı dnyadaki tek gerilim, kahramanın zayıf noktasının, Aşil'in topuğunun aranmasıyla sağlanır. Okuyucu kendini kahramanın yerine kor, nk onun ikili kişiliğini paylaşır : biri utanga, basit ve bereciksiz; tekisi mkemmel ve bir tanrı kadar mukte-dir. Bu ikili kişilik gnlk yaşamdan doğastne gidip gelme-yi sağlar; gnlk yaşamın kendisinde byle bir hareketlilik olamaz.

 

teki serven hikyelerinin abartılmış, beceriksiz tertiplerini reddeden Disney'in getirdiği yenilik buradadır (tarihi dneminin bir rn). İdeolojik fon birbirine benzeyebilir ama baskı glerini aıka gstermediği iin Disney, daha da tehlikelidir. Bruce Wayne'den bir Batman meydana getirmek, dşgc-n, her gnk hayatın dışına kadar uzatmakta ve bu dnyayı bylece doğrulamaktadır. Disney, gereği ve onun sorunlarını, ocuğun dşgcn uyuşturarak, istil eder.

 

Disney'in sihirli dnyası bir dngsel baskı dzeninin eşitlemelerinden oluşur. Tm karakterlerine ve onların fikirlerine, zerklik grnm ve seme zgrlğ verir. Eğer bu zgrlk, daha aşağı tabakaya verilse ve bu dzeydekilerin geleceği nceden belirlenmemiş olsaydı, başka bir toplumda yaşıyor olurduk. Egemen olanlarla egemenlik altında olanları ayıran duvar ufalanır, baskının tm styapısı havaya uar ve sonu devrim olurdu. Bugn Disney'deki, kapalı bir dng iindeki sahte diyalektiğin (yani daha nce incelediğimiz iyi adamlar arasındaki değişim) yerini gerek bir diyalektik alır ve aşağı olanların hem asi hem de iyi olma şansları olurdu. Boyun eğen halklara eğer bugnk durumlarını terk edeceklerse aık


 


 


 

olan tek yol, devrimdir ki bu yanlış bir değişiklik yolu, srekli bir su ve karşılıklı şikayet ten ibarettir. En iyisi, iyi olmaktır. Ve eğer kişi yeteneksiz olacak kadar şanssızca o zaman sabırla beklemesi gerekir. Belki bir gn şans onun ynnde esip ona biraz prestij ve para saacak ve bylece ykselecek, ykselecek,   ykselecektir.

 

Bylece şans, evrenin otoriter ve de mşfik yasaların: işleten bir mekanizmadır. Bu yasalar bazı katı erdem ve yetenek kategorileri getirir ama, anlaşılmaz bir irade sayesinde, dller, daha nceki sınıflandırmadan bağımsız olarak demokratik bir şekilde dağıtılır. Burası mutluluk dağıtan bir iflas etmiş refah lkesidir. Talih herkesi, her şeyi dengeler.

 

Bylece okuyucular, kendi aşağılanmalarını, ve yabancılaşmalarını paylaşıp vine de kk masum hayvanlar olarak kalan bu karakterlere bayılır. Kendi yaşamlarını ve hatta etraflarındaki eşyaları bile kontrol edemeyen bu karakterler kendi kusurlarının kapanına sıkışıp kalmışlardır. Kk hayvanların bencilliği, kişiliklerinin korunması, kişisel ıkarlar yznden bozuşmaları, dnyanın grnmn hayvanlara yansıtan karakterlerin yaratıcısıyla bu karakterler arasında bir uzaklığın ortaya ıkmasına yol aar. Hayvanların yaşamlarının tketicisi olarak okuyucu da, bu kk hayvanlara acıyarak kendini uslun grr ve bylece bu uzaklık yeniden retilmiş olur. Demek ki tketim olayının kendi, okuyucuya hayvanlara karşı bir stnlk duygusu verir ve onların değerlerini kabul etmesinin temelini  oluşturur.

 

Bir karakterin kendi zel ie dnk sorunlarından ve alışkanlıklarından kopup başarı yarışı dışında bir savaşa girmesi ok enderdir. Birok karakterin ilahi ve İsa'ya zg gten ya-rarlanamamasına karşın bu gcn yetkili elisi vardır: Miki Fare. Bu karakter, hi bir karşılık beklemeden, yaşamını ktlğe karşı mcadeleye adamıştır. Sper glere sahip değildir ama, yargı veya başka bir zorlayıcı gc olmayan barışı bir peygamberdir. dl ve ıkar peşinde değildir başarıya ulaştığı zaman tek dl erdemliliğidir. Miki, hakettiği ve geliştirdiği şanslılığını arkadaşları adına kullanır. ıkar peşinde koşmayışı başarısının gvencesidir. Bu onu tekilere oranla ykseltir, nemli kılar ve ona ilahi kudretten pay verir. Aslında maddidir ama maddi (gerek) dnyayı yadsıyor gibidir. Bu da onun gemişte Amerika ve Avrupa'daki başarısını aıklamaya yarar. O bir kabile reisi ve Disney Diyarı'ndaki geit trenini yneten talihli liderdir.  Ve  Walt'in kendisini  temsil  eder. Ancak,  Latin


 

Amerika'da Vakvak poplerdir ve anavatanda planlanan televizyon programlarına Miki saati veya Miki Kulb denmesine karşın, dergiler iin seilen propagandacı Vakvak'tır. Biz Latin Amerikalılar, bu dnyanın patronu ve Disney'in kişisel gizli ajanı Miki'den ok, talihin ve ilh kudretin insafına, sığınmış, kusursuz olmaktan uzak Vakvak'la zdeşleşme eğilimindeyiz...

 

Miki'nin kişiliği aracılığıyla, baskı gc, yaşamın gnlk gerekleri arasında grnmez olur. O, yasadır, byk yneticidir, kilise piyangosu ve istihbarat ajanıdır. Şvalyevri cmertliği, haksızlığa tahammlszlğ (ve parlak, ulu, uzun burnunun grkemliliği, olacakları nceden bilme yeteneğine olağan bir hava katar ve bu yeteneğin uygun ve gndelik uygulamasını gvence altına alır.) Gcn hi bir zaman ktye kullanmaz. tekilerin sınıflarını kaybetmeden veya cezalandırılmadan geemedikleri, yasallık alanında duran Miki, peygamberce ruhu yayar. Maneviyatı yaşamın alışılagelmiş bir gereği yapar. Alışılmamışı, anormali, dışsal gcn keyfiliğini, doğal dzenin olağan olayı haline dnştrr. Olağanst by gc de olağan gibi gzkerek doğal ve ebedi bir grnm alır.

 

Disney dnyasında, Miki srekliliğin ilk ve son imgesidir, o her şeyi iine alan mutlak yasadır. Ancak, Miki'nin gnlk yaşantısı, olağanstlk zerine kurulu olduğu iin sahte bir gnlk yaşantıdır. Aynı şekilde srekliliği de sahtedir, nk o da olağanstlk zerine kurulmuştur. Bir anlamda Miki'nin sahte srekliliği, sahte analık simgesidir.

 

Belki de Miki'nin bu yn, Disney'in anne olarak kadının yokluğunu anlamamıza yardımcı olacaktır.

 

Disney gvertesindeki tek dişi, kendisine kur yapılan, ve abartmalı bir şekilde vlen ve szde kadınlık doğasının ancak bir kısmına sahip, gnl elici ve son derece boş kadındır. Kişiliğinin bu yzeysel ynne takılıp kalmış olan kadın, kendisini, ok eskiden şimdi anımsanmayan zamanlardan beri, srekliliğin simgesi yapan br ğeyi terk etmiştir. Onu evrenin ayrılmaz bir blm ve yaşamın doğal devrinin bir parası yapan, gerek ve; fizik ilişki zerine kurulu sreklilik ğesi (analık) terk edilmiştir. Bu tr gerek srekliliği ve ana imgesini Disney dnyasıyla birleştirmek, sağlam gnlk yaşantıya dnş tehdit eden bir gerek, bir panzehir aşılamak gibidir. Gerek annenin varlığı, sahte anne, Miki'ye olan ihtiyacı yok ederdi.

Şimdi tornavidayı bir kez daha evirelim, bylece gevşek-


 

liklerden biri daha kapanmış olsun. Disney'in ağdaş toplumun bozukluklarına getirdiği eleştirileri grelim. Disney neler yapıyor?

Brokrasiyi kınıyor;

Kuzey Amerikalı turistlerle alay ediyor;

Hava kirlenmesine ve doğal evrenin bozulmasına karşı ıkıyor;

Merhametsiz teknolojinin dktğ kanları kınıyor;

Modern kentteki insanların yalnızlığını kınıyor;

Gereksiz rnler satarak tketicinin zayıflığını smrenlerin şiddetli aıkgzllğne hcum ediyor;

Servetin aşırı derecede bir yerde kmelenmesini kınıyor;

stelik Varyemez Amca'nın kişiliği de varlıklı kişilere ynelik toplumsal  bir taşlama değil midir?

Disney'in bu grş, ocuklara bugnn dnyasındaki ktlkleri gstermenin ve onları yenme gerekliliğini ğretme-nin en iyi yolu olarak gsterilemez mi?

 

Disney tr eleştirinin iki rneğini ele alalım ve izgi hikyelerin boğucu havasını hafifletip hafifletmediğini grelim. Kara Orman'da kk ağakakanlar iin her gn mutlu bir gndr. Orada, doğayla tam bir uyum iinde yaşarlar ve en vahşi hayvanlar ayı ve kartal bile mşfiktir. Ancak, temiz hava, sessizlik, sağlık ve iyilik gerek vahşi hayvan tarafından, Varyemez Amca'nın barbar teknolojisi tarafından yok edilir. Buldozerler, kamyonlar, uaklar ve canavar makineler bu temiz ve gzel yere doğru ilerler. Terkedin burayı, ilerlemeyi nlyorsunuz. Ağalar yerine bir rnek kent, bir geleceğin kenti kurulacaktır: Bacalı, 10 bin tuğla konut... 2 milyon kişi yaşayacak, dkkanlar, fabrikalar, park yerleri ve rafineriler olacak... Ağakakanların, bu inşaatı durdurmak zere baş vurularına verilen cevap şudur: geyikler, ayılar ve kuşlar ne vergi der ne de buzdolabı satın alır.

 

Kendisiyle onu kullananlar arasında despot bir ilişki kuran teknolojik gelişme, zararlı bir doğal g olarak yargılanır. Ama son, mutlu olmalıdır. Doğanın gleri nce pasiftirler, sonra temkinli bir şekilde saldırıya geerler ve sonunda sunabilecekleri yararlılıklarını gstererek bu milyoner girişimciyi kandırırlar. Orman onun gribini, dertlerini ve korkularını tedavi eder : genleş-miştır. Ve mikropsuz kent gelişmesine olan yaldızlı bağın gerilinde insanların bir gnden ertesine kendilerini yenilemelerinisağlayan doğal ahlk duygular ve yalın iyilik yatmaktadır. ağdaş yaşantının lnetiyle karşılaşınca, kişi ancak kaabilir, ie dnebilir ya da toplumsal dşmanlarıyla barışıp, bu tr felketleri kışkırtan suluların gnahlarından arınacakları doğa evrenine geri ekilebilir. İstilcı ikna edilmiştir ve yeniden doğayla birleşir. Bylece her bir ieğinden ağacına kadar yeryz toplumu kurtarır, dzenler ve bunu her kişinin derinliklerinde bulmak mmkndr. Bylece Varyemez, satmak zere temiz havayı konservelemeye kalkınca, rzgr esip havayı dağıtır ve işini bozar. Bu tr eleştiri aslında sistemi geerli kılmak amacındadır ve hi bir şeyi eleştirmez. Yalnızca, dşte, bir kişilikten cennetle daha uzlaşmış olan bir başka kişiliğe sihirli bir sırama yapılacağını kanıtlar. (Varyemez'in kesmek istediği orman, eski devirlerden kalan tek orman olan Kara Orman'dır). Kıssadan hisse: Kişi, kırsal kesimde sığınabileceği bir yer olduğu ve soylu vahşi gereği ve dşncesi var olduğu srece kentte yaşayabilir. Alak gnll kişiler tanım olarak alak gnll oldukları ve asla yok olmayacakları iin insanlık kurtarılmıştır. Teknolojik devrim, incir yaprağını ıkarmadığı srece, olgunluğa kabile devrine dnşle ulaşır. Bu, en kt şekliyle kltrel gerilemedir. Doğanın geleneksel gleri, ilmin sahte glerini yenmiştir.

Disney tr eleştiri, teknolojik aşırılığın altında yatan nedenlerden bihaber marifetli ocuk-soylu vahşi nc dnyalı bakış aısından kalkar. Sisteme ynelik bir saldırı olarak kabul edilmesi olanaksızdır nk   bu   nedenleri ele  almaz.

 

Bir kez daha bilim, tarihsel bir etmen olarak soyutlanmıştır. O kadar ki bilimi temsil eden Mucid srekli olarak alaya alınır (ancak bir şekilde başarıya ulaşır : kt bir işi stlendiğinde): Bugnk dnya beni takdir edemiyor. Ve ben bu dnyada yaşamak ve ona ayak uydurmak zorundayım. retici gler olmadığından, zavallı ılgın kaşif onun işe yaramazlığını kanıtlayan ilkel yntemlerle alışmak zorundadır. Bu izgi-hik-yelerde bilimsel rasyonellik bile nem taşımaz.

 

Disney sistemin gl yanlarının yanı sıra gsz yanlarını da koymakla tarafsızlığını gstereceği umudundadır. Hikyeler oğulculuk, ifade zgrlğ taşırlar ve satışları artırmanın yanı sıra yazarlar ve sanatılar iin yaratım zgrlğ geerlidir. Tabii Disney'in sisteme karşı ıkışı basmakalıp niteliktedir.  Szde  herkes tarafından paylaşılan  inanlardan  oluşur : zengini yoksulu, akıllısı aptalı, byğ kğ hepsi benimserler bu değerleri.  Ayakst  lflamaların ve yemek  sonrası sohbetlerin konuları yinelenir : acıklı enflasyon (ama enflasyondan kimlerin zarar grdğnden sz edilmez), toplumsal standartların dşmesi (burjuvazinin koyduğu standartlar yani), hava kirlenmesi (buna kamu denetiminin dışındaki rasyonel olmayan sistem yol amaktadır), uyuşturucu madde kullanımı (ama temelinde yatan nedenler asla). Bu demokratik tartışma platformudur.  Burjuvazi tarafından toplumsal olarak geerli bulunan sorunlar gndeme getirilirken uygulanan sessiz  sansr gizlenmiş olur. Bu demokratik tartışma platformu 'zgr' dşnce ve ifade yanılsamasının sahteliğinin aığa ıkarılmasını nler  (basında  Vietnam Savaşı'nın, Kba ıkarması, sosyalist cumhuriyetlerin zaferleri,   barış   hareketi,  kadınların  kurtuluşu hareketi'nin  nasıl ele alındığını anımsayın).

 

Ancak Disney kitle iletişim organlarını da sulamaktan geri kalmaz. Televizyona en alelade ve basmakalıp eleştirileri yneltir : ailenin yeni reisi (televizyon) yalanlar saarak, aptallıkların propagandasını yaparak evdeki uyumu tehdit etmektedir. Vakvak'ın z yeğenlerinin bile ahlkını bozmaktadır televizyon. Bir hikyede yeğenler, nl bir televizyon kahramanını tanıyamadığı iin Vakvak'a olan sevgi ve saygılarını yitirirler. Bu anda Disney ailesinin reisinin otoritesi tehdit edilmektedir işte.

 

Sz geen televizyon kahramanı Kaptan Gadabut, Byk Geit'in ıssız bir kşesinde tarih ncesi vahşilerin yaşadığını ne srer. Vakvak inanmaz bu szlere ve Kaptan'a sver : seni sahtekr, seni provokatr seni!. Ayrıca onu yeğenlerinin beynini yıkamakla sular. Ve Byk Geit'e doğru yola koyulur (gereği aramak iin değil, kızgınlık ve kıskanlığın drtsyle). Gerekten de tarih-ncesi vahşilerin var olduklarını grr. Hatasının kefaretini vahşilerin tuzağına dşerek ve giysilerini onlarla trampa etme zorunda kalarak der. En byk acı bizzat Kaptan Gadabut tarafından kurtarılmış olmasından doğar. Ve bylece Vakvak eleştirdiği kitle iletişim organları tarafından kurtarılmış ama aynı zamanda cezalandırılmış olur. Bu kez vahşiler roln oynayanlar Vakvak ve şreksıdır (uygar rdeklerimiz!). Ya derhal uygarlığa yeniden dneceklerdir ya da Byk Geit'te terk edilecekler. Daha sonra televizyonda kendi gln durumlarının dnyaya yayınını seyrederlerken Vakvak ve şreksı  pişmanlık  iinde sylenirler: Kaptan Gadabut'un nemenem bir sahtekr olduğunu gsteremediğimiz gibi kendimizin sahtekr olarak gsterilişini seyretmek zorunda kaldık!.
 

Televizyon ağdaş yaşamın incilidir. Yeğenler adeta gbeklerinden bağlılarmış gibi bir televizyon gtrrler yanlarında. Vahşilere uygarlık dersi vermek zere kullanılıp yemek pişirmesini, spor yapmasını ve hatta uak kullanmasını ğretmek iin. Bir televizyon dersinden sonra vahşiler rdeklerin şaşkın bakışları arasında uygarlığa doğru yola koyulurlar. Geidin ucuna doğru gidiyorlar!. Uygarlığa bizim gitmek istediğimiz yere!. Başardılar, sağ salim vardılar oraya, portatif televizyon sayesinde. İnsanları ve ocukları o lden, o ilkel (geri kalmış, az gelişmiş) yayladan, cahil ocukluktan ancak kitle iletişimi kurtarabilir.
 

Aslında rdeklerin tm dnyası bir televizyon oyunudur. Beğenseler de, beğenmeseler de kaamazlar bu gerekten. Sizler, hepimiz de muazzam bir Disney izgi-hikyesinde yaşıyo-ruzdur. Fanteziyi merte kabulleniriz ve derhal gereğe dnme zehiriyle ldrmeyiz kendimizi. Sahte olduğunu bilsek de fanteziyi kabullenmek evldır. Ne de olsa bol bol bilgi, sağlıklı eğlence ve selmet sağlar bize.
 

Seyretmekle yetinmek gerek yoksa sonunuz, yaşamın byk sinemasında ıstırap ekmek olur. Vakvak kitle iletişim tarafından kinle dolu bir biimde sergilenir. Sahnededir, gsterinin bir blmdr. İsyanı en korkun alaya yol amıştır ve kendi senaryosunu yazmaya kalkışmakla daha da rezil olmuştur. Kitle iletişim organları bir kez daha kendilerinin ilahi, yenilmez ve vazgeilmez olduğunu ortaya koymuştur.
 

Eleştiri işin iine oğulculuk ve aydınlanmanın cilalanması iin dahil edilmiştir. Sistemdeki elişkiler hi bir yere ıkmayan bir hareket varmış gibi gstermek ve hi bir zaman ulaşılamayan bir geleceği nermek zere kullanılır.
 

Bylelikle son dng de, bizim ya da bir başkasının eleştirisel zmlemesini boğmak zere kapanmış olur. Disney dnyasının tarihsel dramının perdesi aıldığında gzken tek şey

betondan bir perdedir.                               

      / /  /   /                      

 

SONUC>>>

<<<ANA SAYFA